Y Rhyfel Byd Cyntaf yng Nghymru

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Hanes Cymru
Arfbais Llywelyn Fawr
Mae'r erthygl hon yn rhan o gyfres
Cyfnodau
Cynhanes
Cyfnod y Rhufeiniaid
Oes y Seintiau
Yr Oesoedd Tywyll
Yr Oesoedd Canol Cynnar
Oes y Tywysogion
Yr Oesoedd Canol Diweddar
Cyfnod y Tuduriaid
17eg ganrif
18fed ganrif
19eg ganrif
20fed ganrif
Y Rhyfel Byd Cyntaf
Y cyfnod rhwng y rhyfeloedd
Yr Ail Ryfel Byd
21ain ganrif
Teyrnasoedd
Deheubarth
Gwynedd
Morgannwg
Powys
Yn ôl pwnc
Hanes crefyddol
Hanes cyfansoddiadol
Hanes cyfreithiol
Hanes cymdeithasol
Hanes demograffig
Hanes economaidd
Hanes gwleidyddol
Hanes LHDT
Hanes milwrol
Hanes morwrol
Hanes tiriogaethol
Hanesyddiaeth

Roedd y Rhyfel Byd Cyntaf, a barhaodd o dymor yr haf 1914 hyd at 11 Tachwedd 1918, yn agwedd fawr o hanes Cymru yn ystod yr ugeinfed ganrif, a chafodd effaith ar gymdeithas a diwylliant y wlad. Pan dechreuodd y rhyfel, galwodd Canghellor y Deyrnas Unedig, y Cymro David Lloyd George, am sefydlu "Byddin Gymreig" o wahanol adrannau a chatrawdau Cymreig, a gyda chymorth ymgyrchoedd recriwtio gan unigolion megis Owen Thomas a John Williams (Brynsiencyn) roedd 100,000 o Gymry wedi ymuno â'r fyddin erbyn mis Mai 1915.[1] Ym 1916 daeth Lloyd George yn Brif Weinidog y Deyrnas Unedig.

Yn debyg y milwr enwocaf o Gymru i farw oedd Ellis Humphrey Evans, a adnabyddir gan yr enw barddol Hedd Wyn, oedd yn aelod o'r Ffiwsilwyr Cymreig. Enillodd y Gadair yn Eisteddfod 1917 gyda'r gerdd Yr Arwr. Bu farw Hedd Wyn ym Mrwydr Passchendaele wedi iddo anfon y gerdd, ac felly rhoddwyd lliain du dros y Gadair.

Ymladdodd pum bataliwn Gymreig ym Mrwydr Coed Mametz, rhan o Frwydr Gyntaf y Somme, a bu farw 4,000 o filwyr o Gymry, er iddyn nhw ennill. Heddiw mae draig goch yn sefyll yng Nghoed Mametz yn gofeb iddynt.[1]

Erbyn diwedd y rhyfel, roedd 272,000 o ddynion o Gymry wedi ymladd yn y rhyfel a bron i 40,000 ohonynt wedi eu lladd.[1]

Rhai dyddiadau nodedig[golygu | golygu cod y dudalen]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]