Ayatollah Khomeini

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Ruhollah Khomeini
Arweinydd Goruchel Cyntaf
Yn ei swydd
3 Rhagfyr 1979 – 3 Mehefin 1989
Llywydd Abolhassan Banisadr
Mohammad-Ali Rajai
Ali Khamenei
Prif Weinidog Mehdi Bazargan
Mohammad-Ali Rajai
Mohammad-Javad Bahonar
Mahdavi Kani
Mir-Hossein Mousavi
Rhagflaenydd Mohammed Reza Pahlavi
fel 'Shah Iran
Ar ei ôl Ali Khamenei
Manylion personol
Ganwyd Ruhollah Musavi Suhufu Ibrahima Musa Khomeini
(1902-09-24)24 Medi 1902
Khomeyn, Persia
Marw 3 Mehefin 1989(1989-06-03) (86 oed)
Tehran,  Iran
Cenedligrwydd Iraniad
Plaid wleidyddol Y Blaid Weriniaethol Islamaidd
Gŵr neu wraig Khadijeh Saqafi (pr.1929 – 1989)
Plant Mostafa
Zahra
Sadiqeh
Farideh
Ahmad
Crefydd Shia
Llofnod

Gwleidydd ac arweinydd crefyddol o Iran oedd Ruhollah Mostafavi Moosavi Khomeini (Persieg: روح‌الله خمینی) "Cymorth – Sain" ynganiad , 24 Medi 19023 Mehefin 1989), a adwaenir hefyd fel Ayatollah Khomeini. Ef oedd arweinydd Chwyldro Islamaidd Iran a sbardunwyd yn 1979 ac a welodd ddymchwel y Shah cyfredol sef Mohammad Reza Pahlavi. Yn dilyn y chwyldro hwn, gwnaed Khomeini yn Arweinydd Goruchel Cyntaf (First Supreme Leader), swydd a grëwyd oddi fewn i gyfansoddiad y wlad i fod yn bennaeth crefyddol a gwleidyddol; bu yn y swydd hon hyd at ei farwolaeth yn 1989. Wedi cymryd awenau'r wlad, aeth ati i ddifa mausoleum y 'Reza Shah' a dienyddiwyd nifer o'i wrthwynebwyr gwleidyddol a llofruddwyr, o bosib cannoedd o filoedd ohonynt.[1]

Roedd Khomeini yn awdur dros 40 o lyfrau ond fe'i adwaenir yn bennaf fel gwleidydd. Cyn ei benodi'n Arweinydd Goruchel treuliodd dros 15 mlynedd yn alltud gan iddo anghytuno â'r Shah ar y pryd. Datblygodd syniadau Usuli oddi fewn i'w grefydd Shi'a (a alwodd yn velayat-e faqih) a nododd y dylai rheolaeth o'r wlad fod yn nwylo crefyddwyr y wlad.[2] Yn ddiweddarach cyfunwyd yr athroniaeth hon o fewn cyfansoddiad y wlad,[3] yn dilyn refferendwm democrataidd.[4]

Yn 1979 creodd yr Ayatollah Khomeini (fel y gelwid ef) y Basij Mostazafan, sef mudiad gwirfoddol o bobl ifanc (gan mwyaf). Pan ddechreuodd Rhyfel Irac ac Iran yn 1980, cyhoeddodd Khomeni 'fatwa', gyda'r addewid o baradwys a chyfunwyd y mudiad Basij Mostazafan gyda'r fyddin.

Yn 1979 fe'i enwebwyd ef gan y cylchgrawn TIME fel person mwyaf dylanwadol ei oes, yn rhyngwladol,[5] ac fe'i disgrifiwyd fel "wyneb rhithwir Islam o fewn Diwylliant y Gorllewin""[6] ble erys yn gymeriad dadleuol.Er enghraifft, cefnogodd gymeryd gwystlon yn ystod Argyfwng Iran[7] ac am alw Llywodraeth yr Unol daleithiau America 'Y Satan Mawr'; galwodd Rwsia 'Y Satan Lleiaf' a dywedodd na ddylai Iran genogi'r naill na'r llall.[8]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]


Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iran/1321090/Khomeini-fatwa-led-to-killing-of-30000-in-Iran.html
  2. Abrahamian, Iran, (1982) tud.478–479
  3. Moin, Khomeini, (2000), p.218
  4. "NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran". Nyulawglobal.org. http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm. Adalwyd 16 Rhagfyr 2011.
  5. "TIME Person of the Year 1979: Ayatullah Khomeini". Time. 7 Ionawr 1980. http://www.time.com/time/subscriber/personoftheyear/archive/stories/1979.html. Adalwyd 22 Tachwedd 2008.
  6. Nasr, Vali, The Shia Revival, Norton, (2006), tud.138
  7. "The Mystic Who Lit The Fires of Hatred". Time. 7 Ionawr 1980. http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,923854,00.html. Adalwyd 19 Mawrth 2010.
  8. Katz, Mark N. (2010). "Iran and Russia". In Wright, Robin B. The Iran Primer: Power, Politics, and U.S. Policy. United States Institute of Peace. p. 186. ISBN 978-1-60127-084-9.