Mohammad Reza Pahlavi

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Mohammad Reza Pahlavi
Mohammad Reza Pahlavi.png
Ganwyd 26 Hydref 1919 Edit this on Wikidata
Tehrán Edit this on Wikidata
Bu farw 27 Gorffennaf 1980 Edit this on Wikidata (60 oed)
Achos: lymffoma Edit this on Wikidata
Cairo Edit this on Wikidata
Alma mater
  • Institut Le Rosey
Galwedigaeth gwleidydd Edit this on Wikidata
Swydd Shah Edit this on Wikidata
Tad Rezā Shāh Edit this on Wikidata
Mam Tadj ol-Molouk of Iran Edit this on Wikidata
Priod Fawzia Fuad of Egypt, Soraya Esfandiary-Bakhtiari, Farah Pahlavi Edit this on Wikidata
Plant Shahnaz Pahlavi, Reza Pahlavi, Farahnaz Pahlavi, Ali-Reza Pahlavi, Leila Pahlavi Edit this on Wikidata
Teulu Shams Pahlavi, Fatimeh Pahlavi, Ashraf Pahlavi, Hamdamsaltaneh Pahlavi, Ali Reza Pahlavi I, Ahmad Reza Pahlavi, Abdul Reza Pahlavi Edit this on Wikidata
Llinach Imperial State of Iran Edit this on Wikidata
Gwobr/au Croix de guerre 1939–1945, Uwch Groes y Marchog gyda Choler Teilyngdod Gweriniaeth yr Eidal, Uwch Groes y Lleng Anrhydedd, Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon, Chief Commander of the Legion of Merit, Coler Urdd Isabella y Catholig, Order of the White Lion, Urdd y Sbardyn Aur, Order of the Crown of the Realm, Llengfilwr y Lleng Teilyndod, Cadwen Frenhinol Victoria, Uwch Goler Urdd Tywysog Harri Edit this on Wikidata
Llofnod
Mohammadreza pahlavi signature.svg

Shah neu frenin olaf Iran oedd Mohammad Rezā Shāh Pahlavi (Perseg: محمدرضاشاه پهلوی, IPA: [mohæmˈmæd reˈzɒː ˈʃɒːhe pæhlæˈviː]; 26 Hydref 191927 Gorffennaf 1980) a reolodd y wlad o 16 Medi 1941 hyd ei ddymchweliad yn Chwyldro Islamaidd Iran ar 11 Chwefror 1979. Ef oedd yr ail frenin yn y frenhinllin Pahlavi. Ymysg ei deitlau oedd Ei Fawrhydi Imperialaidd, Shahanshah (Brenin Brenhinoedd,[1] Ymerawdwr), Aryamehr (Golau'r Ariaid), a Bozorg Arteshtārān (Pennaeth y Rhyfelwyr,[2] Perseg: بزرگ ارتشتاران).

Daeth Mohammad Reza i rym yn ystod yr Ail Ryfel Byd wedi i oresgyniad Iran gan Brydain a'r Undeb Sofietaidd orfodi ei dad, Reza Shah, i ymddiorseddi. Yn ystod ei deyrnasiad, cafodd diwydiant olew Iran ei wladoli dan y Prif Weinidog Mohammad Mosaddegh, a nodwyd 2,500 mlynedd ers sefydlu Ymerodraeth Persia gan Cyrus Fawr a phen-blwydd y frenhiniaeth. Llwyddodd diwygiadau economaidd a chymdeithasol y Chwyldro Gwyn, a fwriadwyd gan y Shah i droi Iran yn bŵer mawr ar y lwyfan ryngwladol, i foderneiddio'r wlad trwy wladoli nifer o adnoddau naturiol a rhoi'r bleidlais i fenywod.

Mwslim seciwlar oedd Mohammed Reza, ac yn raddol collodd cefnogaeth y glerigiaeth Shi'a yn Iran, yn enwedig oherwydd ei bolisïau o foderneiddio a seciwlareiddio, y gwrthdaro rhyngddo a dosbarth traddodiadol y bazaari, ac am gydnabod Israel. Bu ffactorau eraill yn ychwanegu i'r tensiynau, megis coup d'état 1953, gwaharddiad ar y Blaid Tudeh gomiwnyddol, arestio a charcharu nifer o garcharorion gwleidyddol, a gormes gwleidyddol gan yr asiantaeth cudd-wybodaeth SAVAK. Erbyn 1979, gorfodwyd y Shah i adael y wlad yn sgîl chwyldro, ac yn fuan diddymwyd y frenhiniaeth yn ffurfiol a datganwyd Iran yn weriniaeth Islamaidd. Bu farw'n alltud yn yr Aifft wedi i'r Arlywydd Anwar Sadat roi lloches iddo.

Ers dechrau'r 1990au, mae enw'r Shah wed ei adfer rhywfaint, ac mae nifer o Iraniaid yn edrych yn ôl ar ei deyrnasiad fel oes fwy llewyrchus i'r wlad[3][4] gyda llywodraeth lai gormesol.[5] Yn ôl y newyddiadurwr Afshin Molavi, mae hyd yn oed pobl dlawd ac annysgedig, cefnogwyr traddodiadol y Chwyldro Islamaidd, i'w clywed yn gwneud sylwadau megis "bendith Duw ar enaid y Shah, roedd yr economi yn well y pryd hwnnw", a dywed Molavi "mae llyfrau am y Shah (hyd yn oed y rhai a gaiff eu sensro) yn gwerthu'n gyflym".[6]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. D. N. MacKenzie. A Concise Pahlavi Dictionary. Routledge Curzon, 2005.
  2. M. Mo'in. An Intermediate Persian Dictionary. Six Volumes. Amir Kabir Publications, 1992.
  3. Molavi, Afshin, The Soul of Iran, Norton (2005), t. 74
  4. Adroddiad Iran, 2 Chwefror 2004
  5. Sciolino, Elaine, Persian Mirrors, Touchstone, (2000), tt. 239, 244
  6. Molavi, Afshin, The Soul of Iran, Norton (2005), tt. 74, 10