Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Tectoneg platiau"

Jump to navigation Jump to search
Ychwanegwyd 3,283 beit ,  9 o flynyddoedd yn ôl
cyfuno'r erthyglau
B
(cyfuno'r erthyglau)
 
==Ffin plât Tectonig==
''Gweler y dudalen [[Image:Ffin Plat Tectonig.JPG|thumb|200px|Ffiniau Platiau Tectonig]]''
===Tirffurfiau Ymylon Platiau===
Gwelir nifer o dirffurfiau ar ymylon neu ffiniau [[platiau tectonig]] ar draws y [[byd]].
Mae'r tirffurfiau hyn yn cynnwys:-
 
*[[Llosgfynydd|Llosgfynyddoedd]]
*Ynysoedd Folcanig neu arc o ynysoedd
*Ffosydd Dyfnion
*Mynyddoedd Plŷg
 
Hefyd gwelir [[daeargryn|daeargrynfeydd]] sy'n cael eu hachosi gan ffrithiant symudiad y plat.
 
===Mathau o ffin===
[[Delwedd:MSH82_st_helens_plume_from_harrys_ridge_05-19-82.jpg|200px|bawd|'''Mynydd St. Helens''' gyda cholofn o ager yn codi ohono ([[1982]])]]
Gan fod platiau tectonig yn symyd yn raddol mewn cyfeiriadau gwahanol ar draws y byd, mae'r newidiad sy'n digwydd ar ffin y plat yn amrywio o le i le.
 
====Ymyl Cydgyfeiriol====
Dwy blat sy'n gwrthdaro â'i gilydd yw ymyl cydgyfeiriol.
 
[[Image:Himalayas.jpg|thumb|200px|right|Golwg o'r Himalayas]]
'''Plat cyfandirol yn gwrthdaro â phlat cefnforol'''<br />
Mae plat cyfandirol yn ysgafnach na'r plat morol ac felly mae'n medru arnofio ar ben y plat cefnforol sy'n drymach a dwysach. Gorfodir hwn i suddo i'r fantell. Wrth suddo mae'n twymo ac yn toddi. Mae hyn yn rhyddhau nwyon a cherrig tawdd sy'n symud yn ôl i'r wyneb trwy wendidau yn y gramen. Os yw'n llwyddo i gyrraedd y wyneb mae'n creu llosgfynyddoedd. Mae symudiadau y platiau yn araf iawn gan fod ffrithiant aruthrol yn atal y symud. Ar ôl amser mae yna ormodedd o wasgedd ac mae'r platiau yn symud gall y symud sydyn yma yn greu daergryn.
 
'''Dau blat cyfandirol yn gwrthdaro'''<br />
Gan mai dau blat ysgafn yw'r rhai cyfandirol nid oes un yn suddo o dan y llall. Yn ogystal mae'r gwasgedd yn plygu'r creigiau ac yn creu mynyddoedd enfawr. Dyma sut ffurfiodd mynyddoedd yr [[Himalaya]] a'r Alpau yn [[Ewrop]]. Gelwir y broses o greu mynyddoedd yn [[orogenesis]].
 
'''Dau blat cefnforol yn gwrthdaro'''<br />
Os mae dau blat cefnforol yn gwrthdaro fe fydd yr un dwysach yn suddo, twymo, toddi ac yn codi fel magama (fel Cyfandirol a Morol). Y tro yma yn lle creu llosgfynydd ar y tir mae yna arch o ynysoedd yn ffurfio sy'n gyfochrog i'r ffin rhwng y platiau. Esiampl o ynys folcanig o fewn arc o ynysoedd yw Ynys[[Montserrat]] yn y [[Caribi]].
 
====Ymyl Dargyfeiriol====
[[Image:Oceanic Spreading Ridge.JPG|thumb|200px|right|Dyffryn Hollt]]
''Neu ymyl Adeuladol''<br />
Dwy blat sy'n symyd oddi wrth ei gilydd sy'n creu ymyl adeiladol.
 
Ar ymylon dargyfeiriol mae'r platiau yn gwahanu oddi wrth ei gilydd ac mae tir newydd yn ymddangos rhyngddynt. Gelwir yr ymylon o'r math yn ymylon adeiladol. Mae hyn yn dechrau wrth i blat cyfandirol gael ei dorri gan y magma oddi dano sy'n codi i'r wyneb gan lif darfudol y magma. Bydd hyn yn arwain at ffurfiant dyffryn hollt lle mae blociau sydd rhwng y ffawtiau yn suddo. Wrth suddo, ymhen amser fe fydd y môr yn boddi'r dyffryn hollt. Mae hyn yn digwydd ar hyn o bryd yn Nwyrain Affrica.
 
====Ymylon Cadwrol====
Pan mae platiau yn llithro heibio ei gilydd, nid oes tir newydd yn cael ei greu na'i ddinistrio. Mae llawer o ffrithiant ar y ffin rhwng y platiau sy'n atal symudiad y platiau nes i'r gwasgedd gynyddu yn ddigonol i greu daergryn. Mae'r dirgryniadau a gwnaed gan y platiau yn effeithio yr ardal o chwmpas yr 'epicenter'.Gall fynd am filtiroedd a filltiroedd.
 
[[Categori:Tectoneg platiau| Plât tectonig]]
 
 
[[Image:Pangaea continents.png|250px|bawd|Map o Pangaea]]

Llywio