Daearyddiaeth

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Gwyddorau daear
Gwyddorau daear

Bioamrywiaeth
Cartograffeg
Cloddio
Daeareg
Daearyddiaeth
Defnydd tir
Demograffeg
Ecoleg
Eigioneg
Geocemeg
Hanes daearegol
Hydroleg
Meteoroleg
Morffoleg
Mwynyddiaeth
Paleontoleg
Petroleg
Rhewlifeg
Seismoleg

Astudiaeth wyddonol o wyneb y Ddaear yw daearyddiaeth, yn ogystal ag asturdiaeth o'i nodweddion, ei thrigolion a ffenomenâu amrywiol. Y gair Groeg am y maes hwn oedd γεωγραφία ('geograffia', sef 'disgrifiad o'r Ddaear') ac fe'i defnyddiwyd yn gyntaf gan Eratosthenes (276–194 BC). Yn grynno, rhennir y pwnc yn ddwy ran, sef: nodweddion ffisegol, naturiol (daearyddiaeth ffisegol) a daearyddiaeth ddynol.[1] [2][3][4]

Mae daearyddiaeth fodern yn ddisgyblaeth eang sy'n ceisio deall gwahanol rannau o'r Ddaear (llefydd, cyfandiroedd, gwledydd), sut y daethant i fodolaeth (sy'n cynnwys elfennau o ddaeareg), ffenomenau naturiol a dynol a'r berthynas rhwng dyn a'r tir.

Canghenau Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Daearyddiaeth ffisegol[golygu | golygu cod y dudalen]

Prif faes daearyddiaeth ffisegol yw gwyddor Daear. Mae'n ceisio deall y lithosffer, yr hydrosffer, yr atmosffer, y pedosffer a phatrymau fflora a ffawna (sef y bioseffer). Gellir dosbarthu daearyddiaeth ffisegol fel hyn:

Línea de Wallace.jpg Cyclone Catarina from the ISS on March 26 2004.JPG 90 mile beach.jpg Gavin Power Plant.jpg
Bioddaearyddiaeth Hinsawdd a Tywydd Moroedd ac Arfordir Amgylchedd
Meridian convergence and spehrical excess.png Delicate Arch LaSalle.jpg Receding glacier-en.svg Meander-en.svg
Geodedd Daeareg a Geomorffoleg Rhewlifeg Hydroleg a Hydrograffeg
Khajuraho-landscape.jpg World11.jpg Soil profile.jpg Pangea animation 03.gif
Ecoleg tirffurfiau Eigioneg Priddeg Paleoddaearyddiaeth
Milankovitch Variations sv.png Orienteringskort bygholm 2005 detail.jpg Damavand in winter.jpg Co2.png
Gwyddoniaeth cwaternaidd Cartograffeg Mynyddoedd Cynhesu byd eang

Y termau arferol am Ddaearyddiaeth ffisegol yn Saesneg yw: Physical geography, geosystems a physiography. [5][6]

Daearyddiaeth ddynol[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg
Prif erthygl: Daearyddiaeth ddynol

Mae daearyddiaeth ddynol yn cael ei chyfri'n un o'r 'gwyddorau cymdeithas' ac yn cynnwys astudiaeth o'r Ddaear, ei phobl a'u cymuned, eu diwylliant, economeg a sut y mae pobl yn parchu neu'n amharchu eu hamgylchedd.

Mae'n cynnwys agweddau dynol, gwleidyddol, diwylliannol, cymdeithasol, ac economaidd, sef yr hyn a elwir yn wyddorau cymdeithas. Er nad prif canolbwynt daearyddiaeth ddynol yw tirwedd ffisegol y Ddaear (gwelwch daearyddiaeth ffisegol) mae bron yn amhosib i drafod daearyddiaeth ddynol heb gyfeirio at y tirwedd ffisegol ble mae gweithgareddau dynol yn digwydd, ac mae daearyddiaeth amgylcheddol yn ymddangos fel cyswllt pwysig rhwng y ddau.

Qichwa conchucos 01.jpg Pepsi in India.jpg Christaller model 1.jpg Star of life.svg
Diwylliant Daearyddiaeth datblygu Economeg Iechyd
British Empire 1897.jpg UN General Assembly.jpg Pyramide Comores.PNG ReligionSymbol.svg
Daearyddiaeth hanesyddol Gwleidyddiaeth Poblogaeth a Demograffeg Crefydd
US-hoosier-family.jpg RERParisVision2025.png Taj Mahal in March 2004.jpg New-York-Jan2005.jpg
Cymdeithaseg Cludiant Twristiaeth Aneddiad a Trefoli
Ueberladewagen (jha).jpg Zeche Mittelfeld Ilmenau.jpg Gluehlampe 01 KMJ.png AlfedPalmersmokestacks.jpg
Amaethyddiaeth Diwydiant Ynni Llygredd

Daearyddwyr nodedig[golygu | golygu cod y dudalen]


Cyfandiroedd[golygu | golygu cod y dudalen]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Globe stub.svg Eginyn erthygl sydd uchod am ddaearyddiaeth. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.



Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am daearyddiaeth
yn Wiciadur.
  1. "Geography". The American Heritage Dictionary/ of the English Language; y Bedwaredd Gyfrol. Houghton Mifflin Company. http://dictionary.reference.com/browse/geography. Adalwyd 9 Hydref 2006.
  2. http://web.clas.ufl.edu/users/morgans/lecture_2.prn.pdf
  3. "1(b). Elements of Geography". Physicalgeography.net. http://www.physicalgeography.net/fundamentals/1b.html. Adalwyd 2009-04-17.
  4. Bonnett, Alastair What is Geography? Llundain, Sage, 2008
  5. Fundamentals of Physical Geography, 2nd Edition, by M. Pidwirny, 2006
  6. Pidwirny, Michael; Jones, Scott (1999–2015). "Physical Geography". http://www.physicalgeography.net.