Daearyddiaeth

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Gwyddorau daear
Gwyddorau daear

Bioamrywiaeth
Cartograffeg
Cloddio
Daeareg
Daearyddiaeth
Defnydd tir
Demograffeg
Ecoleg
Eigioneg
Geocemeg
Hanes daearegol
Hydroleg
Meteoroleg
Morffoleg
Mwynyddiaeth
Paleontoleg
Petroleg
Rhewlifeg
Seismoleg

Astudiaeth wyddonol o wyneb y Ddaear yw daearyddiaeth, yn ogystal ag asturdiaeth o'i nodweddion, ei thrigolion a ffenomenâu amrywiol. Y gair Groeg am y maes hwn oedd γεωγραφία ('geograffia', sef 'disgrifiad o'r Ddaear') ac fe'i defnyddiwyd yn gyntaf gan Eratosthenes (276–194 BC). Yn grynno, rhennir y pwnc yn ddwy ran, sef: nodweddion ffisegol, naturiol (daearyddiaeth ffisegol) a daearyddiaeth ddynol.[1][2][3][4]

Mae daearyddiaeth fodern yn ddisgyblaeth eang sy'n ceisio deall gwahanol rannau o'r Ddaear (llefydd, cyfandiroedd, gwledydd), sut y daethant i fodolaeth (sy'n cynnwys elfennau o ddaeareg), ffenomenau naturiol a dynol a'r berthynas rhwng dyn a'r tir.

Canghenau Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Daearyddiaeth ffisegol[golygu | golygu cod y dudalen]

Prif faes daearyddiaeth ffisegol yw gwyddor Daear. Mae'n ceisio deall y lithosffer, yr hydrosffer, yr atmosffer, y pedosffer a phatrymau fflora a ffawna (sef y bioseffer). Gellir dosbarthu daearyddiaeth ffisegol fel hyn:

Línea de Wallace.jpg Cyclone Catarina from the ISS on March 26 2004.JPG 90 mile beach.jpg Gavin Power Plant.jpg
Bioddaearyddiaeth Hinsawdd a Tywydd Moroedd ac Arfordir Amgylchedd
Meridian convergence and spehrical excess.png Delicate Arch LaSalle.jpg Receding glacier-en.svg Meander-en.svg
Geodedd Daeareg a Geomorffoleg Rhewlifeg Hydroleg a Hydrograffeg
Khajuraho-landscape.jpg World11.jpg Soil profile.jpg Pangea animation 03.gif
Ecoleg tirffurfiau Eigioneg Priddeg Paleoddaearyddiaeth
Milankovitch Variations sv.png Orienteringskort bygholm 2005 detail.jpg Damavand in winter.jpg Co2.png
Gwyddoniaeth cwaternaidd Cartograffeg Mynyddoedd Cynhesu byd eang

Y termau arferol am Ddaearyddiaeth ffisegol yn Saesneg yw: Physical geography, geosystems a physiography.[5][6]

Daearyddiaeth ddynol[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg
Prif erthygl: Daearyddiaeth ddynol

Mae daearyddiaeth ddynol yn cael ei chyfri'n un o'r 'gwyddorau cymdeithas' ac yn cynnwys astudiaeth o'r Ddaear, ei phobl a'u cymuned, eu diwylliant, economeg a sut y mae pobl yn parchu neu'n amharchu eu hamgylchedd.

Mae'n cynnwys agweddau dynol, gwleidyddol, diwylliannol, cymdeithasol, ac economaidd, sef yr hyn a elwir yn wyddorau cymdeithas. Er nad prif canolbwynt daearyddiaeth ddynol yw tirwedd ffisegol y Ddaear (gwelwch daearyddiaeth ffisegol) mae bron yn amhosib i drafod daearyddiaeth ddynol heb gyfeirio at y tirwedd ffisegol ble mae gweithgareddau dynol yn digwydd, ac mae daearyddiaeth amgylcheddol yn ymddangos fel cyswllt pwysig rhwng y ddau.

Qichwa conchucos 01.jpg Pepsi in India.jpg Christaller model 1.jpg Star of life.svg
Diwylliant Daearyddiaeth datblygu Economeg Iechyd
British Empire 1897.jpg UN General Assembly.jpg Pyramide Comores.PNG ReligionSymbol.svg
Daearyddiaeth hanesyddol Gwleidyddiaeth Poblogaeth a Demograffeg Crefydd
US-hoosier-family.jpg RERParisVision2025.png Taj Mahal in March 2004.jpg New-York-Jan2005.jpg
Cymdeithaseg Cludiant Twristiaeth Aneddiad a Trefoli
Ueberladewagen (jha).jpg Zeche Mittelfeld Ilmenau.jpg Gluehlampe 01 KMJ.png AlfedPalmersmokestacks.jpg
Amaethyddiaeth Diwydiant Ynni Llygredd

Daearyddwyr nodedig[golygu | golygu cod y dudalen]


Cyfandiroedd[golygu | golygu cod y dudalen]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Globe stub.svg Eginyn erthygl sydd uchod am ddaearyddiaeth. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.
Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am daearyddiaeth
yn Wiciadur.
  1. "Geography". The American Heritage Dictionary/ of the English Language; y Bedwaredd Gyfrol. Houghton Mifflin Company. http://dictionary.reference.com/browse/geography. Adalwyd 9 Hydref 2006.
  2. http://web.clas.ufl.edu/users/morgans/lecture_2.prn.pdf
  3. "1(b). Elements of Geography". Physicalgeography.net. http://www.physicalgeography.net/fundamentals/1b.html. Adalwyd 2009-04-17.
  4. Bonnett, Alastair What is Geography? Llundain, Sage, 2008
  5. Fundamentals of Physical Geography, 2nd Edition, by M. Pidwirny, 2006
  6. Pidwirny, Michael; Jones, Scott (1999–2015). "Physical Geography". http://www.physicalgeography.net.