Lol

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Cylchgrawn Cymraeg dychanol yw Lol. Sefydlwyd y cylchgrawn gan Penri Jones a Robat Gruffudd ym Mangor yn 1965. Dyfeisiwyd yr enw Y Lolfa yn arbennig ar gyfer cyhoeddi'r cylchgrawn. Argraffwyd y ddau rifyn cyntaf gan gwmnïau yng Ngharndiffaith a Chaerdydd.

Y bwriad gwreiddiol oedd creu cylchgrawn ysgafn, poblogaidd ar gyfer pobl ifainc yn bennaf ond gyda chyhoeddi'r trydydd rhifyn yn 1967 yn Eisteddfod y Bala — y rhifyn cyntaf i'r Lolfa ei hun ei argraffu — cymerodd y cylchgrawn dro i gyfeiriad mwy dychanol. Cafwyd prawf buan o hyn yn ymateb ffyrnig Cynan i eiriau amdano a ymddangosodd ar draws bronnau rhyw ferch. Bygythiodd Y Lolfa ag achos enllib ond fe setlwyd y mater yn ddeheuig gan Robin Lewys, yn gweithredu ar ran y cwmni gyda chyfreithiwr Cynan.

Cafodd y cylchgrawn drafferthion cyfreithiol pellach yn sgil rhai o'r rhifynnau dilynol. Un o'r achosion enwocaf oedd un a ddaeth Syr Alun Talfan Davies yn erbyn y cylchgrawn am stori amdano ef a'i nai, Geraint Talfan Davies, ond gwrthododd Lol ymddiheuro na thalu unrhyw gostau gan ddweud y byddent yn gofyn i'r digrifwr Eirwyn Pontshan eu cynrychioli fel "Amicus Curiae" mewn unrhyw achos uchel-lys.

Er yn gylchgrawn "gwrth-sefydliad", tyfodd y cylchgrawn i fod yn sefydliad ynddo'i hun, ac yn ddarllen hanfodol i bob eisteddfodwr ar ei drec diwylliannol, blynyddol. Fe'i cyhoeddwyd fwy neu lai yn ddi-dor dan wahanol enwau a gwahanol olygyddion ac yn enw gwahanol gwmnïau. Un o'r golygyddion mwyaf mentrus oedd Eirug Wyn a aeth i gryn helynt yn sgil stori a gyhoeddodd am berthynas cwmni teledu arbennig ag S4C. Yn nodweddiadol, fe wrthododd ymddiheuro am y stori, a bu'n rhaid iddo dalu'n ddrud am hynny.

Ymddangosodd rhai rhifynnau dan yr enw Dim Lol, dan olygyddiaeth Garmon Ceiro, ond wedi bwlch yn 2009, ailymddangosodd Lol dan ei enw gwreiddiol y flwyddyn wedyn ond gyda chyhoeddwyr newydd, Cwmni Drwg Cyfyngedig. Mae wedi ymddangos yn flynyddol oddiar hynny a bydd yn dathlu ei benblwydd yn hanner cant oed yn 2015.

Mae Lol, o dan ei wahanol enwau, yn gwerthu tua 4,000 copi y flwyddyn, ac yn un o'r ychydig gylchgronau Cymraeg a gaiff ei gyhoeddi heb unrhyw grant cyhoeddus.

Dolenni allanol[golygu]