Wali

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Caligraffi Alefaidd, "Ali yw Wali Duw"

Mae'r i'r term Arabeg wali (Arabeg: وَلِيّ‎, walīy; plural أَوْلِيَاء, ʾawliyāʾ; walī) ystyron llythrennol yn cynnwys "meistr", "awdurdod", "ceidwad", "amddiffynnydd" a "ffrind".[1]. Mewn ystyr ysbrydol, fe'i defnyddir fel talfyriad o "Waliullah/Wali Allah", sef "cyfaill i Dduw", i ddynodi'r bobl hynny o fydd llawn, y credir eu bod wedi cael perthynas agos arbennig ag Allah. O ganlyniad, felly'n aml mewn crefydd boblogaidd, priodolir sgiliau ymyrraeth, mewn ffordd debyg i sgiliau seintiau mewn Cristnogaeth). Gellir ystyried bod "Sant" yn gyfieithiad gyffredinnol i'r term Wali, felly. Yng nghyd-destun Gogledd Affrica, mae'r term yn aml yn gyfystyr â marabout (un sydd wedi ei ddanfon i weithredu, garrosoned/attached yn Saesneg), sef, i lenaenu ac addysgu am ffydd Islamaidd.

Mae meistri cymunedau cyfriniol (Swffi) yn aml yn cael eu hystyried yn "wali". Ymhlith yr enwocaf mae Ali, cefnder a mab-yng-nghyfraith Muhammad, a Fatima, merch y Proffwyd.

Manylyn o miniatur Indiaidd yn darlunio’r Tywysog Dara Shikoh, o Ymerodraeth Mughal (bu f. 1659) yn ceisio cyngor sant lleol o’r enw Mian Mir (bu f. 1635), heb ddyddiad ond efallai o ddiwedd yr 17g

O ran cyflwr wali (la wilaya), y Coran, ar ôl dweud y bydd "Allah yn magu dynion y bydd yn eu caru fel y byddant yn ei garu" (5:54), fe'i mynegir fel a ganlyn: وَهُمْ رَاكِعُونَ "Yn wir eich cynghreiriaid yw Allah a'i Negesydd a'r credinwyr sy'n cyflawni'r weddi, ac yn talu eu tithing trwy buteindra eu hunain yn ostyngedig (5: 55).

Mewn gwirionedd, dywedir i Ali dalu degymiad tra’n ymostwng mewn gweddi, gan gynnig ei fodrwy i gardotyn, a byddai’r adnodau hyn wedi cael eu datgelu i’r Proffwyd y tro hwnnw.

Mae Islamiaeth Uniongred yn tueddu i annog rhag unrhyw fath o gwlt seintiau, gan gredu na all unrhyw un sefyll uwchlaw dynion eraill, mewn safle canolraddol rhwng creaduriaid a Duw. Ond mae crefyddau poblogaidd, yn enwedig mewn rhai rhanbarthau o'r byd Islamaidd, yn rhoi parch mawr i'r saint. Er enghraifft yng Ngogledd Affrica, lle mae marabouts dirifedi yn gwarchod beddrod sant, ac sydd yn aml yn gyrchfan pererindodau go iawn a gwyliau traddodiadol.

Noder[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r erthygl hon yn ymwneud â beichiogi Islamaidd seintiau. Am y teitl gweinyddol, gweler Wāli. Gall 'Wali' hefyd fod yn derm am asiant y briodferch yn y Gyfraith Islamaidd.

Dolenni Allannol[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]