Uztaritze

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Uztaritze
Ustaritz Façades basques.jpg
Blason d'Ustaritz et du Labourd.svg
Math Cymuned Edit this on Wikidata
Poblogaeth 6,822 Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC+01:00, UTC+2 Edit this on Wikidata
Gefeilldref/i Tolosa Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir canton Uztaritze, Pyrénées-Atlantiques, Lapurdi, arrondissement Baiona Edit this on Wikidata
Gwlad

Baner Gwlad y Basg Gwlad y Basg

suppressfields= title
Arwynebedd 32.75 km² Edit this on Wikidata
Uwch y môr 9 metr Edit this on Wikidata
Yn ffinio gyda Bassussarry, Arcangues, Espelette, Jatxou, Larressore, Saint-Pée-sur-Nivelle, Souraïde, Villefranque Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 43.3994°N 1.4564°W Edit this on Wikidata
Cod post 64480 Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
Maer Uztaritze Edit this on Wikidata

Mae Uztaritze yn fwrdeistref wedi ei lleoli yn nwyrain Lapurdi yng gwlad y Basg. Roedd yn brifddinas Lapurdi o 1177 i 1789, hyd at y Chwyldro Ffrengig.

Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Yr amgylchedd naturiol[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r dref yn cynnwys dwy ochr Afon Errobi. Yn yr un modd, mae Afon Uhabia hefyd yn croesi'r dref. O 3,275 hectar y dwrdeistref, mae 900 hectar (27.48%) o goedwigoedd.

Bwrdeistrefi cyfagos[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Milafranga tua'r gogledd,
  • Basusarri tua'r gogledd-orllewin,
  • Arrangoitze a Senpere tua'r gorllewin,
  • Zuraide ac Ezpeleta tua'r de,
  • Larresoro a Jatsu tua'r dwyrain.

Cymdogaethau'r dref[golygu | golygu cod y dudalen]

Uztaritze

Yn ôl awdurdodau Uztaritz, mae'r dref wedi'i rhannu'n 5 ardal:

  • Datblygiad Trefol: Dros y blynyddoedd, bu'n le pwysig yn Lapurdi. Erbyn hyn, mae hefyd yn ardal gwasanaethau gweinyddol, gyda swyddfa dwristiaeth, yn ogystal â Chastell Lota (o'r bedwaredd ganrif ar bymtheg).
  • Hiribehere: saif rhwng canol y dref (tua'r de) a Heraitz (tua'r gogledd). Dyma leoliad melin Arkia, lycée Saint Joseph, a neuadd Sorhoeta (o'r drydedd ganrif ar ddeg).
  • San-Mixel / Coedwigoedd: yn y de mae mynwentydd Zuraide a Senpere gyda'u beddrodau nodedig, Castell Haitze (sydd ar restr treftadaeth genedlaethol), ac ysgol Saint-François-Xavier. Mae'r 650 hectar o goedwig yn yr ardal, ger ffordd Senpereko, gyda llwybrau cerdded a byrddau picnic. Ymysg enwau llefydd yr ardal mae Amestsia, Amestsi Handia, Apalaga, Hardoia, Larregi, Luxoki, Mindegitikia ac Untzilarre. Ceir hefyd Inglesen Gurutzea ac "Otsantzeko Santa Madalen kapera" ar ffordd Donejakue.
  • Heraitze: ar lannau afon Errobi. Mae rhai caerau yno: Larregienea (17eg ganrif) a Haltia (19fed ganrif). Mae Castell Arka (19fed ganrif) yn meddu ar gapel canoloesol (Santa Katalina).
  • Arruntz: wedi'i leoli i'r gogledd o Ustaritz ar y ffordd i Baiona . Mae ganddi ddelwedd o drefi Basgeg nodweddiadol, gydag eglwys a chae pelota. Ceir yma Lapurdiko Etxea (amgueddfa tŷ Elizalde 1696), gyda gwasg afalau o'r 17eg ganrif.

Economi[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn hanesyddol, mae Uztaritze wedi bod yn ganolfan bwysig yng Ngwlad y Basg ac yn fan cyfarfod economaidd rhwng Ffrainc a Sbaen. Bu llawer o fasnachu gydag Ainhoa, Baztan ac Iruñea, diolch i weithgaredd amaethyddol deinamig yr ardal, a'i phorthladdoedd ar afon Errobi. Ym 1245, seidr oedd prif gynnyrch y dref, ac ym 1523, cafwyd cnwd cyntaf india-corn Ewrop gyfan yno. Y dyddiau hyn, cynhyrchir Ezpeletako biperra, math o bupur.

Ym mis Ionawr 2004 [1], cyfriwyd 19 o gwmnïau diwydiannol; 62 o gwmnïau adeiladu; 37 yn ymwneud â chrefftau ac atgyweirio; a 121 yn darparu gwasanaethau. O'u plith, roedd 14 cwmni gyda 10 neu fwy o weithwyr.

Mae'r gweithgarwch economaidd yn canolbwyntio'n bennaf ar gnydau (yn 1979, roedd 1,243 hectar o dir yn cael ei ddefnyddio ar gyfer amaethyddiaeth, bron i 40% o dir y fwrdeistref) [2] .

Mae cwmni Larroulet SA, un o 50 cwmni amaeth-fwyd cyntaf rhanbarth Pyrénées-Atlantiques , hefyd wedi ei leoli yn yr ardal.

Mae pencadlys y grŵp diwydiannol Toffolo yn Uztaritze hefyd.

Yng nghyfrifiad 2006, nodwyd 1,409 o swyddi yn y fwrdeistref (1,181 yn gyflogedig, a 228 yn ddi-gyflog).[3]

Demograffeg[golygu | golygu cod y dudalen]

Yng nghanol y 19fed ganrif cyrhaeddodd Uztaritze bron i 2,500 o drigolion, ac wedi hynny sefydlogodd y boblogaeth. O'r 1960au ymlaen gwelwyd twf sylweddol, ac erbyn degawd cyntaf yr 21ain ganrif, roedd gan y fwrdeistref fwy na 6,000 o drigolion.


Uztaritzeko biztanleria

Yn y fwrdeistref, yn 2006, roedd 2263 o gartrefi, gyda 4.3% ohonynt yn ail gartrefi.[3]

Gwleidyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Etholiadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn etholiadau 2008, collodd Bernard Auroy ei swydd fel maer. Ar yr ail rownd, enillodd grŵp cenedlaetholgar Herria Bizi Dadin, gyda'r blaid gomiwnyddol a'r asgell chwith, 33.6% o'r pleidleisiau, a bron â chyrraedd mwyafrif. Fodd bynnag, derbyniodd Dominique Lesbats a'r rhestr asgell dde 35.7%, gan ennill yr etholiad. Derbyniodd grŵp Lesbats 20 sedd, rhestr HBD 5 ac Auroy, 4.

Herria Bizi Dadin[golygu | golygu cod y dudalen]

Grŵp gwladgarol lleol yw Herria Bizi Dadin. Fe'i cyflwynwyd gyntaf ar gyfer etholiadau ym 1989 gan ennill seddi. Ers hynny, mae wedi tyfu, gan ennill 26% o bleidleisiau yn etholiadau 2001 (40% o'r rhestr ardal). O ganlyniad i system etholiadol Ffrainc, roedd tri o'r 27 aelod etholedig yn dal swyddi yn neuadd y dref.

Yn 2008 , ymunodd HBD â chlymblaid "asgell chwith".

Ar Ragfyr 16, 2014, gohiriwyd y penderfyniad i ddynodi'r Fasgeg yn iaith swyddogol yn Uztaritz [4] . Ar Ragfyr 23 , cyhoeddwyd y byddai achos cyfreithiol yn erbyn statws swyddogol y Fasgeg. Ar Ionawr 13, 2015, cafodd yr achos cyfreithiol yn erbyn neuadd tref Uztaritze Herri Etxea, gyda'r barnwr yn dyfarnu mai dim ond y Ffrangeg oedd yn swyddogol [5].

Diwylliant[golygu | golygu cod y dudalen]

Iaith[golygu | golygu cod y dudalen]

Lapurtera yw tafodiaith gyffredin pobl Uztaritze. Mae yna hefyd ysgolion a gwersi bertsolari yn y dref.

Gwyliau[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Carnifal Uztaritze

Prifysgol Haf Gwlad y Basg[golygu | golygu cod y dudalen]

Trefnwyd trydydd a phedwerydd digwyddiadau Prifysgol Haf Gwlad y Basg, a gynhaliwyd ym 1976 a 1977, yn Uztaritze. Cynhaliwyd y ddau ddigwyddiad cyntaf yn Donibane Lohizun, ac yn ddiweddarach, ers 1977, penderfynwyd cynnal digwyddiadau yn Ne Gwlad y Basg, yn Iruñea.[6]

Chwaraeon[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Clwb Rygbi Ustaritz Jatxou

Adeiladau nodedig[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Eglwys Done Bikendi
  • Castell Haitze
  • Castell Haltia
  • Palas Lota
  • Tŷ Mokopeita
  • Tŷ Gwledig Uztaritz

Enwgoion Uztaritze[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Martin Duhalde (1733-1804) awdur Basgeg.
  • Pierre-Nérée Dassance (1801-1858) gŵr eglwysig.
  • Jean-Baptiste Darrikarrere (1842 -?) Ieithydd
  • Louis Dassance (1888-1976) awdur Basgeg.
  • Eugène Goienetxe (1915-1989) hanesydd.
  • Jean-Baptiste Amestoy (1935 - ) chwaraewr rygbi.
  • Jean-Martin Etxenike (1954 - ) chwaraewr rygbi.

Gefeilldrefi[golygu | golygu cod y dudalen]

Baner Gwlad y Basg Gwlad y Basg - Tolosa, ers 1989[7]

Oriel lluniau[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Insee - Répertoire Sirène - Champs ICS
  2. Y Weinyddiaeth Amaethyddiaeth - Cyfrifiad Cyffredinol (1979)
  3. 3.0 3.1 Insee 2006 - Cyfrifiad poblogaeth
  4. Mae iaith swyddogol Uztaritz wedi cael ei hailenwi yn iaith y Basgiaid , Gwlad Gwlad y Basg , 2014-12-16
  5. Maddi Ane Txoperena Iribarren, "Cyhuddo o eithrio Ffrangeg" , Newydd , 01-01-2015
  6. UEU, Pwy ydym ni, Ein hanes
  7. [1]

Cysylltiadau allanol[golygu | golygu cod y dudalen]