Uztaritze

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Uztaritze
Ustaritz Façades basques.jpg
Math Cymuned Edit this on Wikidata
Poblogaeth 6,822 Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC+01:00, UTC+2 Edit this on Wikidata
Gefeilldref/i Tolosa Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir canton Uztaritze, Pyrénées-Atlantiques, Lapurdi, arrondissement Baiona Edit this on Wikidata
Gwlad

Baner Gwlad y Basg Gwlad y Basg

suppressfields= title
Arwynebedd 32.75 km² Edit this on Wikidata
Yn ffinio gyda Bassussarry, Arcangues, Espelette, Jatxou, Larressore, Saint-Pée-sur-Nivelle, Souraïde, Villefranque Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 43.3994°N 1.4564°W Edit this on Wikidata
Cod post 64480 Edit this on Wikidata

Mae Uztaritze yn fwrdeistref wedi ei lleoli yn nwyrain Lapurdi yng gwlad y Basg. Roedd yn brifddinas Lapurdi o 1177 i 1789, hyd at y Chwyldro Ffrengig.

Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Yr amgylchedd naturiol[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r dref yn cynnwys dwy ochr Afon Errobi. Yn yr un modd, mae Afon Uhabia hefyd yn croesi'r dref. O 3,275 hectar y dwrdeistref, mae 900 hectar (27.48%) o goedwigoedd.

Bwrdeistrefi cyfagos[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Milafranga tua'r gogledd,
  • Basusarri tua'r gogledd-orllewin,
  • Arrangoitze a Senpere tua'r gorllewin,
  • Zuraide ac Ezpeleta tua'r de,
  • Larresoro a Jatsu tua'r dwyrain.

Cymdogaethau'r dref[golygu | golygu cod y dudalen]

Uztaritze

Yn ôl awdurdodau Uztaritz, mae'r dref wedi'i rhannu'n 5 ardal:

  • Datblygiad Trefol: Dros y blynyddoedd, bu'n le pwysig yn Lapurdi. Erbyn hyn, mae hefyd yn ardal gwasanaethau gweinyddol, gyda swyddfa dwristiaeth, yn ogystal â Chastell Lota (o'r bedwaredd ganrif ar bymtheg).
  • Hiribehere: saif rhwng canol y dref (tua'r de) a Heraitz (tua'r gogledd). Dyma leoliad melin Arkia, lycée Saint Joseph, a neuadd Sorhoeta (o'r drydedd ganrif ar ddeg).
  • San-Mixel / Coedwigoedd: yn y de mae mynwentydd Zuraide a Senpere gyda'u beddrodau nodedig, Castell Haitze (sydd ar restr treftadaeth genedlaethol), ac ysgol Saint-François-Xavier. Mae'r 650 hectar o goedwig yn yr ardal, ger ffordd Senpereko, gyda llwybrau cerdded a byrddau picnic. Ymysg enwau llefydd yr ardal mae Amestsia, Amestsi Handia, Apalaga, Hardoia, Larregi, Luxoki, Mindegitikia ac Untzilarre. Ceir hefyd Inglesen Gurutzea ac "Otsantzeko Santa Madalen kapera" ar ffordd Donejakue.
  • Heraitze: ar lannau afon Errobi. Mae rhai caerau yno: Larregienea (17eg ganrif) a Haltia (19fed ganrif). Mae Castell Arka (19fed ganrif) yn meddu ar gapel canoloesol (Santa Katalina).
  • Arruntz: wedi'i leoli i'r gogledd o Ustaritz ar y ffordd i Baiona . Mae ganddi ddelwedd o drefi Basgeg nodweddiadol, gydag eglwys a chae pelota. Ceir yma Lapurdiko Etxea (amgueddfa tŷ Elizalde 1696), gyda gwasg afalau o'r 17eg ganrif.

Economi[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn hanesyddol, mae Uztaritze wedi bod yn ganolfan bwysig yng Ngwlad y Basg ac yn fan cyfarfod economaidd rhwng Ffrainc a Sbaen. Bu llawer o fasnachu gydag Ainhoa, Baztan ac Iruñea, diolch i weithgaredd amaethyddol deinamig yr ardal, a'i phorthladdoedd ar afon Errobi. Ym 1245, seidr oedd prif gynnyrch y dref, ac ym 1523, cafwyd cnwd cyntaf india-corn Ewrop gyfan yno. Y dyddiau hyn, cynhyrchir Ezpeletako biperra, math o bupur.

Ym mis Ionawr 2004 [1], cyfriwyd 19 o gwmnïau diwydiannol; 62 o gwmnïau adeiladu; 37 yn ymwneud â chrefftau ac atgyweirio; a 121 yn darparu gwasanaethau. O'u plith, roedd 14 cwmni gyda 10 neu fwy o weithwyr.

Mae'r gweithgarwch economaidd yn canolbwyntio'n bennaf ar gnydau (yn 1979, roedd 1,243 hectar o dir yn cael ei ddefnyddio ar gyfer amaethyddiaeth, bron i 40% o dir y fwrdeistref) [2] .

Mae cwmni Larroulet SA, un o 50 cwmni amaeth-fwyd cyntaf rhanbarth Pyrénées-Atlantiques , hefyd wedi ei leoli yn yr ardal.

Mae pencadlys y grŵp diwydiannol Toffolo yn Uztaritze hefyd.

Yng nghyfrifiad 2006, nodwyd 1,409 o swyddi yn y fwrdeistref (1,181 yn gyflogedig, a 228 yn ddi-gyflog).[3]

Demograffeg[golygu | golygu cod y dudalen]

Yng nghanol y 19fed ganrif cyrhaeddodd Uztaritze bron i 2,500 o drigolion, ac wedi hynny sefydlogodd y boblogaeth. O'r 1960au ymlaen gwelwyd twf sylweddol, ac erbyn degawd cyntaf yr 21ain ganrif, roedd gan y fwrdeistref fwy na 6,000 o drigolion.


Uztaritzeko biztanleria

Yn y fwrdeistref, yn 2006, roedd 2263 o gartrefi, gyda 4.3% ohonynt yn ail gartrefi.[3]

Gwleidyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Etholiadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn etholiadau 2008, collodd Bernard Auroy ei swydd fel maer. Ar yr ail rownd, enillodd grŵp cenedlaetholgar Herria Bizi Dadin, gyda'r blaid gomiwnyddol a'r asgell chwith, 33.6% o'r pleidleisiau, a bron â chyrraedd mwyafrif. Fodd bynnag, derbyniodd Dominique Lesbats a'r rhestr asgell dde 35.7%, gan ennill yr etholiad. Derbyniodd grŵp Lesbats 20 sedd, rhestr HBD 5 ac Auroy, 4.

Herria Bizi Dadin[golygu | golygu cod y dudalen]

Grŵp gwladgarol lleol yw Herria Bizi Dadin. Fe'i cyflwynwyd gyntaf ar gyfer etholiadau ym 1989 gan ennill seddi. Ers hynny, mae wedi tyfu, gan ennill 26% o bleidleisiau yn etholiadau 2001 (40% o'r rhestr ardal). O ganlyniad i system etholiadol Ffrainc, roedd tri o'r 27 aelod etholedig yn dal swyddi yn neuadd y dref.

Yn 2008 , ymunodd HBD â chlymblaid "asgell chwith".

Ar Ragfyr 16, 2014, gohiriwyd y penderfyniad i ddynodi'r Fasgeg yn iaith swyddogol yn Uztaritz [4] . Ar Ragfyr 23 , cyhoeddwyd y byddai achos cyfreithiol yn erbyn statws swyddogol y Fasgeg. Ar Ionawr 13, 2015, cafodd yr achos cyfreithiol yn erbyn neuadd tref Uztaritze Herri Etxea, gyda'r barnwr yn dyfarnu mai dim ond y Ffrangeg oedd yn swyddogol [5].

Diwylliant[golygu | golygu cod y dudalen]

Iaith[golygu | golygu cod y dudalen]

Lapurtera yw tafodiaith gyffredin pobl Uztaritze. Mae yna hefyd ysgolion a gwersi bertsolari yn y dref.

Gwyliau[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Carnifal Uztaritze

Prifysgol Haf Gwlad y Basg[golygu | golygu cod y dudalen]

Trefnwyd trydydd a phedwerydd digwyddiadau Prifysgol Haf Gwlad y Basg, a gynhaliwyd ym 1976 a 1977, yn Uztaritze. Cynhaliwyd y ddau ddigwyddiad cyntaf yn Donibane Lohizun, ac yn ddiweddarach, ers 1977, penderfynwyd cynnal digwyddiadau yn Ne Gwlad y Basg, yn Iruñea.[6]

Chwaraeon[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Clwb Rygbi Ustaritz Jatxou

Adeiladau nodedig[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Eglwys Done Bikendi
  • Castell Haitze
  • Castell Haltia
  • Palas Lota
  • Tŷ Mokopeita
  • Tŷ Gwledig Uztaritz

Enwgoion Uztaritze[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Martin Duhalde (1733-1804) awdur Basgeg.
  • Pierre-Nérée Dassance (1801-1858) gŵr eglwysig.
  • Jean-Baptiste Darrikarrere (1842 -?) Ieithydd
  • Louis Dassance (1888-1976) awdur Basgeg.
  • Eugène Goienetxe (1915-1989) hanesydd.
  • Jean-Baptiste Amestoy (1935 - ) chwaraewr rygbi.
  • Jean-Martin Etxenike (1954 - ) chwaraewr rygbi.

Gefeilldrefi[golygu | golygu cod y dudalen]

Baner Gwlad y Basg Gwlad y Basg - Tolosa, ers 1989[7]

Oriel lluniau[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Insee - Répertoire Sirène - Champs ICS
  2. Y Weinyddiaeth Amaethyddiaeth - Cyfrifiad Cyffredinol (1979)
  3. 3.0 3.1 Insee 2006 - Cyfrifiad poblogaeth
  4. Mae iaith swyddogol Uztaritz wedi cael ei hailenwi yn iaith y Basgiaid , Gwlad Gwlad y Basg , 2014-12-16
  5. Maddi Ane Txoperena Iribarren, "Cyhuddo o eithrio Ffrangeg" , Newydd , 01-01-2015
  6. UEU, Pwy ydym ni, Ein hanes
  7. [1]

Cysylltiadau allanol[golygu | golygu cod y dudalen]