Tambwrîn

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Dynes gyda tabwrdd/tambwrîn o gardyn post Ffrengig, 1910

Offeryn cerddorol syml a chynnar yw'r tambwrîn a elwir hefyd weithiau yn tambwrdd. Daw o'r Ffrangeg drwy'r Saesneg, tambourine. Gall tabwrdd hefyd gyfeirio at ddrwm bychan (heb glychau) a elwir yn tabor yn Ffrangeg.

Cenir y tabwrdd fel rheol fel ychwanegiad i offerynnau eraill megis gitâr a hefyd drymiau mwy datblygiedig. Yn aml cenir y tabwrdd gan ganwr mewn grŵp neu fand pop neu werin.

Gwneithuriad[golygu | golygu cod y dudalen]

'Daira' tambwrîn Persieg, murlun o Balas Jehel Sotun yn Isfahan, 17g

Yn draddodiadol bydd gan y tabwrdd groen anifail (llo neu afr) wedi ei ymestyn dros ffrâm crwn a chlychau neu symbalau bychain wedi eu cynnwys tu fewn i'r ffrâm bren hwnnw. Bellach defnyddir croen artiffisial a gwneir y ffrâm fel rheol o blastig. Yn ogystal â defnydd cerddorol fe ddefnyddir y tabwrdd hefyd mewn perfformiadau gymnasteg a dawns er mwyn creu effaith a dod ag amrywiaeth.

Amrywiaethau rhanbarthol[golygu | golygu cod y dudalen]

Ceir amrywiaethau o'r tabwrdd ar draws y byd gan ei fod yn un o'r offerynnau symlaf a chynharaf gan ddynol ryw ac yn hawdd i'r gyhyrchu.

  • Pandero - drwm Basgeg. Gelwir yr offeryn yn Pandeiro (Portiwgaleg), tambour de basque (Ffrangeg), tamburello basco (Eidaleg).[1]
  • Tamborí - drwm Catalaneg un llaw â llaw ddwbl, wedi'i chwarae ar y cyd â'r flabiol gan un chwaraewr (y Tambourinaire) yn y Cobla, Capel Sardana.
  • Tamburello - a ddefyddir yn nhraddodiad canu gwerin Yr Eidal.
  • Riq - tabwrdd yn y gwledydd Arabaidd,
  • Daf - Iran
  • Daria - yw'r gair mewn sawl iaith yng Nghanolbarth Asia.
  • Pandeiro - yn offeryn bwysig yng ngherddoriaeth werin Brasil.

Arddull canu'r tambwrîn[golygu | golygu cod y dudalen]

Gellir taro'r tambwrîn â'r bysedd, cledr y llaw, dwrn neu ffyn. Mewn dawnsfeydd, mae'r tambwrîn yn aml yn cael ei daro yn erbyn y penelin neu'r pen-glin. Yn ogystal, gellir cynhyrchu cylch sain hirach yn ogystal â'r cylch clampio trwy ysgwyd neu drwy rwbio gyda'r baw dros y croen.

Tambwrîn mewn cerddoriaeth Gymraeg[golygu | golygu cod y dudalen]

Gwneir defnydd o'r tambwrîn mewn cerddoriaeth gyfoes Gymraeg ers degawdau. Byddai nifer o grwpiau cynnar y Sîn Roc Gymraeg yn defnyddio'r offeryn syml a rhad er mwyn ychwanegu at naws y gerddoriaeth.

Etymoleg[golygu | golygu cod y dudalen]

Benthyciad o'r Saesneg Canol, "tabour", neu’n uniongyrchol o’r Hen Ffrangeg yw "tabwrdd" gyda'r -dd ar diwedd y gair o dan ddylanwad y gair "bwrdd".[2] gan roi'r lluosog "tabyrddau". Mae'n golygu 'drwm bychan' ond gall hefyd olygu tambwrîn.

Daw'r gair "tambwrîn" o'r bychanig Ffrengig o tambour, Tambourine, "drwm", o'r Arabeg ṭambūr.[3]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Duden online
  2.  tabwrdd. Geiriadur Prifysgol Cymru. Adalwyd ar 11 Awst 2022.
  3. W. H. Worrell, "Notes on the Arabic Names of Certain Musical Instruments", Journal of the American Oriental Society 68:1 (Ionawr–Mawrth 1948), tt.66–8