Perseus (mytholeg)

Perseus

Perseus ac Andromeda (1774–1777) gan Anton Raphael Mengs, a gomisiynwyd yn Rhufain gan Syr Watkin Williams-Wynn
Enghraifft o:	hanner-duw ym mytholeg Roeg, arwyr Groegaidd
Dynodwyr
Freebase	/M/01drl6
Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Duw neu arwr Groeg oedd Perseus (Hen Roeg: Περσεύς). Roedd yn fab i Zews a Danaë, ferch Acrisios.

Cenhedlodd Zews Berseus trwy ddisgyn fel cawod o aur yn arffed Danaë. Ar ôl ei geni cafodd ei rhoi mewn casgen gyda'i fam a'i ollwng ar drugaredd y môr (motiff llên gwerin a geir mewn sawl diwylliant – y Taliesin chwedlonol er enghraifft) am fod oracl yn proffwydo y byddai Acrisios yn cael ei ladd ganddo.

Glaniodd y gasgen ar ynys Seriphos lle magwyd Perseus.

Ceir sawl chwedl enwog a gysylltir â Pherseus. Yr enwocaf efallai yw'r hanes am ei daith i ladd Medusa, un o'r Gorgoniaid, a dwyn ei phen ofnadwy. Llwyddodd i wneud hynny gyda chymorth y dduwies Athena a roes ddrych iddo fel na fyddai edrychiad y gorgon yn ei droi'n garreg. Ar ôl torri pen Medusa mae march rhyfeddol yn dod i'r golwg. Dyma Pegasos ac mae Perseus yn hedeg i ffwrdd ar y march asgellog.

Yn ail ran y chwedl mae'n ennill llaw Andromeda, ferch Cepheus gan y dduwies Cassiopeia. Roedd Cassiopeia wedi bostio bod Andromeda'n degach na'r Nereidau, morynion Poseidon, duw'r môr. I ddial y sarhad anfonodd Poseidon dilyw ac anghenfil o'r môr i wlad Cassiopeia a Cepheus. Proffwydolodd oracl Jupiter Ammon, yn yr Aifft, fod modd cael gwared â'r gorthrwm hynny trwy offrymu Andromeda i'r anghenfil. Rhwymodd Cepheus ei ferch i graig ar lan y môr. Yn ffodus daw Perseus i'r adwy. Mae'n lladd yr anghenfil trwy ddangos pen ofnadwy Medusa iddo ac yn achub Andromeda.

Ar ôl ei phriodi mae Perseus yn mynd ag Andromeda i Argos ac yn sefydlu llinach brenhinol y Perseidiaid yn y deyrnas enwog honno.

Enwir y cytser Perseus ar ei ôl.

Roedd y chwedlau am Perseus yn adnabyddus ledled yr Henfyd a cheir cyfeiriadau niferus ato yn llenyddiaeth a chelf y cyfnod Clasurol, er enghraifft gan Ofydd yn ei Metamorphoses ac Apollonius Rhodius yn ei Argonautica.

Perseus a Danaë yn cael eu darganfod gan y bugail ar ôl glanio ar Seriphos (John William Waterhouse, 1892) Perseus a Danaë yn cael eu darganfod gan y bugail ar ôl glanio ar Seriphos (John William Waterhouse, 1892)  Perseus gyda Pegasos ar ôl achub Andromeda (Pierre Mignard, 1679) Perseus gyda Pegasos ar ôl achub Andromeda (Pierre Mignard, 1679)

Ffynonellau

• J. Lempriere, A Classical Dictionary (Llundain, d.d.)
• Oscar Seyffert, Dictionary of classical Antiquities (Llundain, 1902)