Jens Christian Svabo

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Jens Christian Svabo
Ganwyd1746 Edit this on Wikidata
Miðvágur Edit this on Wikidata
Bu farw14 Chwefror 1824 Edit this on Wikidata
Tórshavn Edit this on Wikidata
DinasyddiaethYnysoedd Ffaröe Edit this on Wikidata
Galwedigaetharbenigwr mewn llên gwerin, ieithydd, ysgrifennwr Edit this on Wikidata

Roedd Jens Christian Svabo (1746 - 14 Chwefror 1824) yn ieithydd, ysgolhaig ac ethnograffydd Ffaroaidd arloesol. Ganwyd Svabo ym Miðvágur, Vágar, Ynysoedd Ffaröe i weinidog, Hans Christophersen Svabonius, mab offeiriad o Mors yn Jutland, a'i wraig, Maria Samuelsdatter. Astudiodd Svabo hanes, cerddoriaeth a diwinyddiaeth ym Miðvágur ac yn ddiweddarach ym mhrifddinas yr ynysoedd, Tórshavn ym 1765. Cymerodd y prawf athronyddol ym Mhrifysgol Copenhagen ym 1767 ac astudiodd wyddoniaeth ac economeg. Dechreuodd weithiau ar ei eiriadur Ffaröeg, a pharhaodd i weithio arno ar hyd ei oes. Ym 1773 cyhoeddodd bapur economaidd bach "er budd y ffermwr Ffaroaidd" ac yn yr un flwyddyn cyflwynodd gynnig i'r llywodraeth ar gyfer arbrofion economaidd amrywiol yn Ynysoedd Ffaröe, a roddodd ysgogiad i'r llywodraeth weithredu nifer o fesurau i hyrwyddo busnes yn yr ynysoedd, yn enwedig amaethyddiaeth. Fodd bynnag, ni chyflawnodd yr ymdrechion diwygio hyn unrhyw ddealltwriaeth ymhlith y boblogaeth, ac felly roedd y cynnyrch yn brin. Bu'n astudio cerddoriaeth yno, yn enwedig y ffidil.

Ymweliadau â'r Ynysoedd[golygu | golygu cod y dudalen]

Ym 1781-82 teithiodd Svabo i Ynysoedd Ffaröe er mwyn llunio disgrifiad daearyddol ac economaidd o'r wlad. Ym 1783 cyflwynodd ei adroddiadau (7 chwarter cyfrol gyda lluniadau, a ddarganfuwyd yn Archifau Cenedlaethol Ynysoedd Ffaröe, Landsskjalasavnið), ond ni lwyddodd i'w hargraffu. Cyhoeddwyd rhan fach o'r gwaith diddorol hwn, sy'n cynnwys gwybodaeth fanwl am natur yr ynysoedd, ffordd o fyw y boblogaeth, ac ati, ar ganmlwyddiant ei farwolaeth (1924). Yn ystod ei arhosiad yn Ynysoedd Ffaro, dyblodd Svabo ei eirfa Ffaröeg a hefyd cafodd amser i recordio rhan sylweddol o’r hen gerddi Ffaröeg, a oedd tan hynny wedi byw cystal â dieisiau ar wefusau’r bobl.

Dychwelyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Ym 1800, dychwelodd i Tórshavn a byw mewn tŷ o'r enw'r Pætursarstova: yn atig y cartref hwn y daethpwyd o hyd i lyfr o ganeuon a ysgrifennwyd gan Svabo ym 1928. Mae'r llawysgrif hon bellach yn rhan o gasgliad y Føroya Landsbókasavn (Llyfrgell Genedlaethol Ynysoedd Ffaröe).

Llên a Cherddoriaeth Werin[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae gwaith Svabo fel cyfansoddwr caneuon yn haeddiannol ac yn wir, mae ei ganeuon yn dal i gael eu chwarae a'u recordio gan grwpiau sydd â diddordeb mewn cerddoriaeth Ffaröeg a Cheltaidd draddodiadol. Fodd bynnag, gwaith Svabo ar yr iaith Ffaröeg a'i thraddodiad o straeon gwerin llafar sydd wedi dwyn y sylw mwyaf iddo. Roedd teithiau Svabo o amgylch Vágar ac yn ddiweddarach yr ardaloedd o amgylch Tórshavn yn ddigymar ar eu hamser a'i ymdrechion i ysgrifennu chwedlau a chwedlau llafar oedd yr ysgogiad go iawn cyntaf i'r astudiaeth ddifrifol o hanes llafar Ffaroaidd. Ysgrifennodd hefyd eiriadur (wedi'i ailgyhoeddi yn y 1960au dan y teitl Dictionarium færoense. København: Munksgaard) a gweithiodd i safoni'r iaith ysgrifenedig Ffaröeg o ran sillafu a gramadeg i gyd-fynd â'r iaith lafar draddodiadol (gweler Om den færøske marsviin-fangst gan Svabo). Ei ymdrechion i archwilio tafodieithoedd gwahanol Ffaröeg (yn enwedig un ei frodor Vágar) oedd yr ymdrechion cyntaf yn y maes hwn o ieithyddiaeth ranbarthol Ffaröeg hefyd.

Gwaddol i'r Genhedlaeth Nesaf[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn ogystal â'i waith addysgol, llwyddodd, trwy ei ddysgeidiaeth i ennyn diddordeb mewn iaith Ffaröeg ac atgofion gwerin Ffaroaidd ymhlith ei fyfyrwyr, y mae nifer ohonynt wedi bod ag arwyddocâd i fywyd deallusol Ynysoedd Ffaröe. Ond ei nai Venceslaus Ulricus Hammershaimb a recordiodd ac a barhaodd â'i waith.

Mae gan y Llyfrgell Genedlaethol (Føroya Landsbókasavn) nifer o eitemau ac arddangosion sy'n gysylltiedig â gyrfa amrywiol Svabo.

Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Christian Matras (ed.): Svabos færøske visehaandskrifter. Gyldendal, Copenhagen 1939, 535 pp. (Samfund til Udgivelse af Gammel Nordisk Litteratur; LIX) - "Svabo's Notes of the Faroese Culture"
    • Ders.: Svabos glossar til færøske visehaandskrifter. Copenhagen 1943. 85 pp. (Samfund til Udgivelse af Gammel Nordisk Litteratur; 60) - „Svabos Glossar zu den färöischen Volksweisen“
  • Ders.: '[Dictionarium Færoense - færøsk-dansk-latinsk ordbog. Munksgaard, Copenhagen 1966–70, 2 vols. (Færoensia, Textus & investigationes, 7-8) - "Faroese Dictionary - Faroese-Danish-Latin Dictionary"
  • Indberetninger fra en Reise i Færøe 1781 og 1782. C.A. Reitzels Boghandel, Copenhagen 1976, 497 pp. (ailargraffiad dinewid) - "Travel report from the Faroes 1781-1782"

Dolenni[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]