Ifan IV, tsar Rwsia

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Ifan IV, tsar Rwsia
Ivan the Terrible (cropped).JPG
Ganwyd Иван IV Васильевич Edit this on Wikidata
25 Awst 1530 Edit this on Wikidata
Kolomenskoye Edit this on Wikidata
Bu farw 18 Mawrth 1584 Edit this on Wikidata (53 oed)
Achos: gwenwyniad Edit this on Wikidata
Moscfa Edit this on Wikidata
Dinasyddiaeth Grand Duchy of Moscow, Tsardom of Russia Edit this on Wikidata
Galwedigaeth Ysgrifennwr, tsar Edit this on Wikidata
Swydd tsar Edit this on Wikidata
Tad Vasili III of Russia Edit this on Wikidata
Mam Elena Glinskaya Edit this on Wikidata
Priod Anastasia Romanovna, Maria Temryukovna, Marfa Sobakina, Anna Koltovskaya, Maria Dolgorukaya, Anna Vasilchikova, Vasilisa Melentyeva, Maria Nagaya Edit this on Wikidata
Plant Tsarevich Dmitry Ivanovich of Russia, Tsarevich Ivan Ivanovich of Russia, Fyodor I, Dmitry of Uglich, Tsarevna Anna Ivanovna, Q22811504 Edit this on Wikidata
Llinach Rurik dynasty Edit this on Wikidata
Ifan IV, 'yr Ofnadwy'.

Tywysog Mawr Moscfa ac wedyn tsar Rwsia oedd Ifan IV Vasilyevich (25 Awst 1530 - 18 Mawrth 1584). Fe oedd teyrn cyntaf Rwsia i ddefnyddio'r teitl tsar. Cyfeirir ato yn aml gyda'i lysenw, Ifan yr Ofnadwy (Rwsieg Ива́н Гро́зный / Ivan Grozny).

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Ganed Ifan yng Ngholomenskoye, Moscfa, yn 1530. Roedd yn unig fab i Fasili III a'i wraig Yelena Glinskaya. Bu farw ei dad yn 1533, ac yntau'n dair blwydd oed. Yn ei blentyndod cynnar, gweithredodd ei fam fel rhaglaw, ond bu farw hithau pan oedd Ifan yn wyth mlwydd oed. O hyn ymlaen, cafodd y wlad ei rheoli gan boyariaid (pendefigion), a'r teulu Shuysky yn bennaf yn eu plith, tan i Ifan gymryd yr awenau ym 1544. Teimlai Ifan i'r boyariaid ei esgeuluso a'i ddiystyru yn ystod ei blentyndod, ac mae'n bosib i'w brofion yr adeg honno fod wedi cyfrannu at ansefydlogrwydd ei feddwl yn ddiweddarach yn ei oes.

Coronwyd Ifan yn tsar yn un-ar-bymtheg oed ar 16 Ionawr 1547. Roedd ei deyrnasiad cynnar yn amser heddychlon o foderneiddio – sefydlodd fyddin barhaol, diwygiodd y côd cyfreithiol, a sefydlodd y Zemsky Sobor, cyngor y bendefigaeth. Gwelwyd y wasg argraffu gyntaf yn Rwsia yn yr amser hon. Agorodd Ifan y Môr Gwyn a phorthladd Archangelsk i fasnachwyr Seisnig gan greu cysylltiadau masnachol newydd. Cryfhaodd rym gwladwriaeth ganolog Rwsia, ac ehangodd ei ffiniau, gan ychwanegu Kazan (1552) ac Astrakhan (1558) i'w deyrnas. Er mwyn dathlu ei fuddugoliaeth yn erbyn Khanaeth Kazan, gorchmynodd adeiladu Eglwys Gadeiriol Sant Basil ym Moscfa, a gafodd ei chwplhau yn 1561.