Hugh Lewis Owen

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Hugh Lewis Owen
Galwedigaethcyfreithiwr Edit this on Wikidata

Roedd Hugh Lewis Owen (weithiau Hugh Owen neu Huw ap Lewys ab Owain; marw tua 1628) yn gyfreithiwr a bonheddwr Cymreig a wasanaethodd fel Aelod Seneddol Boskyny (Saesneg: Bossiney) yng Nghernyw ym 1563 a Meirionnydd ym 1571[1]

Bywyd Personol[golygu | golygu cod y dudalen]

Does dim sicrwydd o ddyddiad na blwyddyn geni Huw ond gwyddys ei fod yn ail fab y Barwn Lewys ab Owain o’r Llwyn, Dolgellau a Margaret merch Robert Pulston o Hafod y Wern, Wrecsam. Brawd i Hugh oedd John Lewis Owen a’i olynodd fel Aelod Seneddol Meirionnydd.

Cafodd ei addysgu yng Ngholeg Eglwys Crist, Rhydychen rhwng 1550 a 1553

Priododd  Catrin ferch Siôn ap Huw ab Ieuan o Fathafarn, Llanwrin; bu iddynt o leiaf pedwar mab a dwy ferch. 

Gyrfa[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyn iddo gael ei ladd gan Wylliaid Cochion Mawddwy gwasanaethodd tad Hugh mewn nifer o swyddi cyhoeddus gan gynnwys Barwn y Trysorlys, Uchel Siryf Meirionnydd, AS ac Ynad Heddwch. Bu swyddi o’r fath, yn y cyfnod wedi Deddfau'r Cyfreithiau yng Nghymru 1535 a 1542 yn ddull i uchelwyr gasglu grym, golud a thiroedd i’w hunain a’u teuluoedd. Trwy ddylanwad ei dad daeth Huw yn berchennog ar ystâd Cae’r Berllan ger Llanfihangel y Pennant.

Yn ogystal â bod yn dirfeddiannwr bu Huw yn gwasanaethu fel twrnai. Cafodd ei alw i’r bar tua 1556 yn Lincoln's Inn a bu’n ymarfer yn ardal Llwydlo yn ogystal â gweithredu fel eiriolwr yn yr anghydfodau niferus rhwng gwahanol ganghennau o’i deulu ac uchelwyr eraill gogledd Cymru.

Clodforwyd gallu a dysg Huw mewn cerdd iddo gan Owain Gwynedd:

Gŵr yw, ac ar rediad,
A gloes dysg Lewis ei dad;
Duw sy gynnydd dysg uniawn
Oni bydd dysg ni bydd dawn;
Diwyno pawb, dyn pybyr,
 dysg wan i dwyso gwŷr;
Gŵr o ddysg â gradd ysgol
A gwaed rhwysg a geidw y rhòl;
A ddôi radd ar a weddai
I’r Inns of Court ar nas câi.
[2]

Gwasanaethodd fel Ynad Heddwch ar fainc Meirionnydd o 1569 ac fel siedwr o 1570 i 1571 ac eto o 1574 i 1575. 

Gyrfa Wleidyddol[golygu | golygu cod y dudalen]

Trwy gysylltiadau Syr Robert Dudley (Iarll Leicester, wedyn) cafodd ei benodi’n Aelod Seneddol Boskyny. Bu cystadleuaeth am sedd Meirionnydd ym 1571. Yn y cyfnod yma roedd etholiad, nid yn unig yn fodd o ethol cynrychiolydd i’r Senedd, ond hefyd i weld pa deulu oedd y cryfaf a’r mwyaf dylanwadol mewn bro. Safodd Huw yn erbyn John Salisbury, Rûg. Oherwydd y drwgdeimlad a fodolai rhwng teulu'r Llwyn a theulu Rûg, poenai’r awdurdodau y gallasai’r etholiad droi’n waedlyd. Gorchymynnodd Cyngor Cymru a’r Gororau i’r Siryf, Siôn Iorwerth, Prysg, i sicrhau nad oedd unrhyw un oedd yn cario arfau yn cael pleidleisio[3].

Llwyddodd Huw i gipio’r sedd wedi i Elis Prys, Plas Iolyn ddatgan ei gefnogaeth iddo. Ni cheir cofnod o unrhyw weithgaredd yn y Senedd gan Hugh Lewis Owen[4].

Bu teulu Salisbury yn gwrthwynebu cyfaill Huw Lewys, yr Arglwydd Leicestr a oedd yn archwilio Coedwigoedd y Goron yn Eryri. Credid y byddai’r coedwigoedd yn lle da i Gatholigion a chefnogwyr Mari, Brenhines yr Alban i guddio. (Roedd teulu Salisbury yn Gatholigion a dienyddiwyd un o'r tylwyth, Syr Thomas Salisbury am ei ran mewn cynllwyn i ladd Elisabeth I). I geisio rhwystro’r ymchwiliad cam-gyhuddwyd Huw a phump o fân-bonheddwyr eraill o fod yn gynllwynwyr yn erbyn y Frenhines. Galwyd y chwech gerbron y Cyfrin Gyngor danfonwyd y pump arall i Garchar y Fleet i aros prawf pellach. Llwyddodd Huw i glirio ei enw.

Marwolaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Does dim sicrwydd pa bryd y bu farw Huw, ond yn sicr bu farw cyn 1628 pan fu Rhisiart Phylip yn canu i Siôn, mab Huw, fel penteulu Cae’r Berllan[5]. Cannodd Siams Dwnn marwnad i Huw[6].  

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. History of Parliament online Hugh Owen adalwyd 4 Mehefin 2017
  2. Davies, Glenys, tud 17 Noddwyr Beirdd ym Meirion; Wasg y Sir; Bala, 1974
  3. Smith, J B & Smith, Ll tud 674 History of Merioneth Volume II; Gwasg Prifysgol Cymru 2001. ISBN 0-7083-1709-X
  4. W R Williams Parliamentary History of the Principality of Wales adalwyd 4 Mehefin 2017
  5. Davies, Glenys, tud 19 Noddwyr Beirdd ym Meirion; Wasg y Sir; Bala, 1974
  6. Astudiaeth O Fywyd a Gwaith Siams Dwnn C. 1570 - C. 1660 adalwyd 4 Mehefin 2017
Senedd y Deyrnas Unedig
Rhagflaenydd:
Elis Prys
Aelod Seneddol Meirionnydd
15711572
Olynydd:
John Lewis Owen