Edward Balliol

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Edward Balliol
Edward Balliol, King of Scotland seal.png
Ganwyd 1283 Edit this on Wikidata
Bu farw Ionawr 1364 Edit this on Wikidata (80 oed)
Doncaster Edit this on Wikidata
Dinasyddiaeth Teyrnas yr Alban Edit this on Wikidata
Galwedigaeth gwleidydd Edit this on Wikidata
Tad John Balliol Edit this on Wikidata
Mam Isabella de Warenne Edit this on Wikidata
Priod Margaret of Taranto Edit this on Wikidata
Llinach House of Balliol Edit this on Wikidata

Hawliwr i orsedd yr Alban oedd Edward Balliol (Gaeleg yr Alban: Èideard Balliol; tua 1283–1367). Roedd yn fab hynaf i John Balliol, brenin yr Alban 1292–6, ac Isabella de Warenne. Gyda chymorth o Loegr, rheolodd rannau o'r deyrnas rhwng 1332 a 1356.

Daeth Dafydd II i'r orsedd ym 1329 ar ôl marwolaeth ei dad, Robert I. Dim ond pum mlwydd oed oedd Dafydd, a llywodraethwyd yr Alban gan raglywiaid am gyfnod. Manteisiodd Balliol, gyda chefnogaeth Edward III, brenin Lloegr, ar y sefyllfa, gan drechu lluoedd Dafydd ym Mrwydr Dupplin Moor (10–11 Awst 1332). Fe'i coronwyd yn Scone ar 24 Medi 1332, ond ar ôl Brwydr Annan (16 Rhagfyr 1332), gorfodwyd ef i ffoi i Loegr. Ymunodd Edward III ag ef mewn gwarchae ar Gaerferwig (yn nwylo'r Albanwyr ar y pryd). Ar ôl Brwydr Halidon Hill (19 Gorffennaf 1333) dychwelwyd Balliol i rym gan y Saeson. Yn ei dro rhoddodd Balliol ran fawr o dde'r Alban i Edward a thalu gwrogaeth iddo.

Yn raddol enillodd lluoedd a oedd yn deyrngar i Dafydd II reolaeth ar y wlad, a rhyfeloedd rhwng Lloegr a Ffrainc yn cymryd sylw Edward III fwyfwy, daeth sefyllfa Balliol yn yr Alban yn anghynaladwy. Roedd Brwydr Culbean (30 Tachwedd 1335) yn anffawd arbennig. Ar ôl 1338 treuliodd y rhan fwyaf o'i amser yn Lloegr. Erbyn 1341 dychwelodd Dafydd II o'i alltudiaeth yn Ffrainc i adennill ei orsedd. Ildiodd Balliol ei hawliad i goron yr Alban i Edward III o'r diwedd ar 20 Ionawr 1356; yn gyfnewid derbyniodd bensiwn. Bu farw yn Wheatley, Doncaster, Swydd Efrog, ym 1367.