Edward Abbey

Edward Abbey
Ganwyd	Edward Paul Abbey  29 Ionawr 1927  Indiana
Bu farw	14 Mawrth 1989  Tucson
Dinasyddiaeth	Unol Daleithiau America
Alma mater	Prifysgol Caeredin Prifysgol Mecsico Newydd Prifysgol Mecsico Newydd Prifysgol Yale Prifysgol Pennsylvania
Galwedigaeth	ysgrifennwr, nofelydd, athronydd, awdur ysgrifau, sgriptiwr, amgylcheddwr, ymgyrchydd, naturiaethydd
Cyflogwr	Prifysgol Arizona
Adnabyddus am	The Monkey Wrench Gang, Desert Solitaire
Arddull	Llenyddiaeth natur, traethawd
Prif ddylanwad	Aldo Leopold, Henry David Thoreau, Gary Snyder, Pyotr Kropotkin, A. B. Guthrie Jr.
Mudiad	amgylcheddaeth, green anarchism
Priod	Rita Deanin Abbey
Gwobr/au	Cymrodoriaeth Guggenheim

Llenor ac ecolegwr o'r Unol Daleithiau oedd Edward Abbey (29 Ionawr 1927 – 14 Mawrth 1989) sydd yn nodedig am ei nofelau a leolir yn Ne Orllewin yr Unol Daleithiau ac am ei ysgrifau sydd yn mynegi athroniaeth amgylcheddol radicalaidd ac anarchaidd. Fe'i gelwir weithiau yn "Thoreau y De Orllewin".

Ganed ym mwrdeistref Indiana, Pennsylvania, a chafodd ei fagu mewn pentref cyfagos o'r enw Home. Ffermwr oedd ei dad, Paul Revere Abbey. Gadawodd Edward Abbey ei gartref yn Home yn 17 oed er mwyn bodio'i ffordd a theithio ar y wagen ar draws yr Unol Daleithiau, tua'r gorllewin i ddiffeithwch y Pedair Cornel (taleithiau Utah, Colorado, Arizona, a New Mexico). Derbyniodd ei radd baglor o Brifysgol New Mexico ym 1951, a'i radd meistr o'r brifysgol honno ym 1956 ar bwnc "Anarchiaeth a Moesoldeb Trais". Gweithiodd yn goedwigwr ac yn wyliwr tân i'r Gwasanaeth Parciau Cenedlaethol yn y 1950au a'r 1960au. Wrth ei waith, magai berthynas fynwesol â thirwedd a bywyd gwyllt rhanbarth y De Orllewin.

Ei dair nofel gyntaf oedd Jonathan Troy (1954), The Brave Cowboy (1956), a Fire on the Mountain (1962). Daeth yn amlwg yn sgil cyhoeddi Desert Solitaire: A Season in the Wilderness (1968), ei atgofion fel ceidwad parc yng nghefn gwlad Utah, a ystyrir yn glasur o lenyddiaeth natur.

Mae ei nofel enwocaf, The Monkey Wrench Gang (1975), yn ymwneud â phedwar amgylcheddwr sydd yn ceisio dinistrio Argae Ceunant Glen, yng ngogledd Arizona, gyda bom. Disgrifiodd Abbey y llyfr hwn yn stori ddychanol, ond cafodd ei feirniadu am ddisgrifio'n fanwl sut i ddifrodi eiddo yn fwriadol. O ganlyniad i The Monkey Wrench Gang, condemniwyd Abbey yn derfysgwr ac yn anarchydd peryglus gan gadwraethwyr sefydledig ac yn feddyliwr ysbrydoledig gan ecolegwyr y gwrthddiwylliant. Sefydlwyd y mudiad radicalaidd Earth First! ym 1980 gan griw o ymgyrchwyr ifanc a oedd yn edmygu gwaith Abbey, a'r nofel hon yn enwedig. Rhoddwyd yr enw monkey-wrenching ar dacteg o ddefnyddio difrod bwriadol er mwyn amddiffyn yr amgylchedd.

Bu farw Edward Abbey yn Tucson, Arizona, o glefyd cylchredol yn 62 oed.