Darius I, brenin Persia

Darius I, brenin Persia
Ganwyd	550 CC
Bu farw	Tachwedd 486 CC
Dinasyddiaeth	Yr Ymerodraeth Achaemenaidd
Galwedigaeth	gwladweinydd, arweinydd milwrol, teyrn
Swydd	King of Kings, Pharo
Tad	Hystaspes
Mam	Irdabama
Priod	Atossa, Artystone, Parmys, Phaedymia, Phratagune
Plant	Xerxes I, brenin Persia, Abrocomes, Arsames, Gobryas, Artobazanes, Ariabignes, Artazostre, Masistes, Achaemenes, Hyperanthes, Hystaspes, Arsamenes, Ariomardus
Perthnasau	Gobryas, Otanes, Daurises, Hymaees
Llinach	Brenhinllyn yr Achaemenid

Pedwerydd brenin Ymerodraeth Persia oedd Darius I, Perseg: داریوش , Hen Roeg: Δαρεῖος, Dareios (c. 549 CC - 486 CC). Mae'n fwyaf adnabyddus fel y brenin a arweiniodd ymgyrch gyntaf y Persiaid yn erbyn y Groegiaid.

Roedd Darius, oedd yn fab i Hystaspes, yn wreiddiol yn swyddog ym myddin Cambyses II, a bu'n ymgyrchu gydag ef yn yr Aifft. Tra'r oedd Cambyses yn ymgyrchu, gwrthryfelodd ei frawd Smerdis (Bardiya) yn ei erbyn. Ceir yr hanes gan Darius, a ddaeth i'r orsedd o ganlyniad i'r digwyddiadau hyn. Dywed Darius i Cambyses gychwyn yn ôl i wrthwynebu Smerdis, ond iddo ei ladd ei hun pan welodd nad oedd gobaith iddo ennill. Dywed Herodotus iddo farw mewn damwain.

Daeth Darius yn arweinydd byddin Cambyses, a llwyddodd i orchfygu Smerdis a'i ladd, a chymeryd yr orsedd. Adeiladodd brifddinas newydd Persepolis. Bu nifer o wrthryfeloedd yn ystod ei deyrnasiad; gwrthryfelodd Babilon fwy nag unwaith. Ymestynnodd ffiniau'r ymerodraeth ymhellach; arweniodd ei fyddinoedd cyn belled a dyffryn Afon Indus a meddiannodd Thrace yn Ewrop. Methodd ymgyrch yn erbyn Groeg pan orchfygwyd byddin Bersaidd ym Mrwydr Marathon yn 490 CC. Olynwyd ef gan ei fab, Xerxes I.

Rhagflaenydd: Smerdis	Brenin Ymerodraeth Achaemenid Persia 522 CC – 486 CC	Olynydd: Xerxes I
Rhagflaenydd: Smerdis	Brenin yr Aifft 522 CC – 486 CC	Olynydd: Xerxes I