Cog

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Cog
Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Animalia
Ffylwm: Chordata
Dosbarth: Aves
Urdd: Cuculiformes
Teulu: Cuculidae
Genws: Cuculus
Rhywogaeth: C. canorus
Enw deuenwol
Cuculus canorus
(Linnaeus, 1758)

Aderyn sy'n aelod o Urdd y Cuculiformes yw'r gog (lluosog: cogau) neu'r gwcw (lluosog: cwcwod) (Cuculus canorus). Enw'r teulu yw Cuculidae (teulu'r cogau).[1][2]

Mae'r gog yn nythu ar draws rhannau helaeth o Ewrop ac Asia, ac yn gaeafu yn Affrica. Un o nodweddion enwocaf yr aderyn yw ei fod yn dodwy ei wyau yn nyth rhywogaeth arall o aderyn, yn arbennig Llwyd y Gwrych, Corhedydd y Waun a Telor y Cyrs. Enw arall ar Gorhedydd y Waun yw "Gwas y Gog". Gall cyw'r gog daflu'r cywion eraill o'r nyth, i sicrhau ei fod ef yn cael yr holl fwyd.

Mae'n aderyn cymharol fawr, llwyd o ran lliw, a gall edrych yn debyg iawn i aderyn ysglyfaethus o gael cipolwg arno'n hedfan. Daw'r enw "cwcw" o alwad yr aderyn.

Er fod y gog yn parhau yn aderyn cymharol gyffredin yng Nghymru, mae ei niferoedd wedi gostwng dros yr ugain mlynedd diwethaf. Mae'n cyrraedd o Affrica tua chanol Ebrill fel rheol, ac mae clywed y gog yn cael ei ystyried yn arwydd o wanwyn. Caiff Clychau'r Gog eu henw oherwydd eu bod yn blodeuo yn yr un cyfnod.


Llenyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Wrth glywed y gog yn canu Eira Mawr 17 Mai 1935, canodd y bardd Ioan Brothen[3]

Hynod wrol aderyn - yn y storm
Cenaist ti heb ddychryn;
Methodd iâ ac eira gwyn
Niweidio dy ddau nodyn


Dyma dywydd yr ardal y diwrnod hwnnw yn ôl rhai o ddyddiadurwyr cefn gwlad y cyffiniau:

Llansilyn, Sir Ddinbych 17 Mai 1935:

Bwrw eira drwy’r dydd ac yn oer iawn.[4]

Bwlchtocyn 17 Mai 1935:

Bwrw eira yn arw bore, pob man yn wyn am sbél. Yn Abersoch pnawn. Oer iawn.[5]

Ffenoleg[golygu | golygu cod y dudalen]

Graff yn dangos ‘dyddiadau cyntaf’ clywed y gog o 1788 i’r presennol o amrywiol gofnodion (Cymreig gan mwyaf)

Dyma graff yn dangos faint o ddyddiau ar ôl 1af Ebrill y clywyd y gog gyntaf mewn 19 o wahanol flynyddoedd ers 1788. Dengys y llinell wastad trwy’r cofnodion nad oes lot wedi newid.[6]

Roedd Thomas Bewick o Northumberland, a luniodd ysgythriad enwog o'r gog[2], yn arlunio ddechrau’r 19eg ganrif ac yn gwybod, diolch iddo lythyru gyda’r naturiaethwyr mawr o Gymro Thomas Pennant a’r Sais Gilbert White, bod adar yn mudo. Meddai Thomas Bewick: The Cuckoo visits us in spring, the well known cry of the male is commonly heard about the middle of April, and ceases at the end of June: its stay is short, the old birds quitting this country early in July.

Rhai rhywogaethau yn yr un teulu[golygu | golygu cod y dudalen]

Rhestr Wicidata:


rhywogaeth enw tacson delwedd
Ani llyfnbig Crotophaga ani
Smooth-billed ani.jpg
Ani mawr Crotophaga major
Crotophaga major (Greater Ani).jpg
Ani rhychbig Crotophaga sulcirostris
Crotophaga sulcirostris.jpg
Cog benllwyd Coccyzus lansbergi
Cog bigddu Coccyzus erythropthalmus
Black-billed-cuckoo2.jpg
Cog bigfelen Coccyzus americanus
Coccyzus-americanus-001.jpg
Cog Cocos Coccyzus ferrugineus
The zoology of the voyage of H.M.S. Sulphur (8330019594).jpg
Cog fadfallod fawr Coccyzus merlini
Coccyzus merlini -Pinar del Rio Province, Cuba-8 (1).jpg
Cog fadfallod Jamaica Coccyzus vetula
Jamaican Lizard-Cuckoo.jpg
Cog fadfallod Puerto Rico Coccyzus vieilloti
Coccyzus vieilloti.jpg
Cog frongoch Hispaniola Coccyzus rufigularis
Cog fron berlog Coccyzus euleri
Pearly-breasted Cuckoo.jpg
Cog fygydog Coccyzus melacoryphus
Coccyzus melacoryphus.jpg
Cog Jamaica Coccyzus pluvialis
Chestnut-bellied Cuckoo 2506091171.jpg
Cog mangrof Coccyzus minor
Mangrove Cuckoo.jpg
Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Ericson, P.G.P. et al. (2006) Diversification of Neoaves: integration of molecular sequence data and fossils. Biology Letters, 2(4):543–547
  2. Hackett, S.J. (2008). "A Phylogenomic Study of Birds Reveals Their Evolutionary History". Science 320 (5884): 1763–1768. doi:10.1126/science.1157704. PMID 18583609.
  3. Llinell neu Ddwy (cyfrol deyrnged Ioan Brothen 1942)
  4. Dyddiadur Hugh Jones, Cwm Canol , Llansilyn, Sir Dinbych 1900-1967
  5. Dyddiadur John Owen Jones, Crowrach, Bwlchtocyn, Abersoch
  6. Seiliedig ar ddata Tywyddiadur Llên Natur[1]