August Bebel

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
August Bebel
August Bebel c1900.jpg
August Bebel (tua 1900).
Ganwyd22 Chwefror 1840 Edit this on Wikidata
Deutz, Cwlen Edit this on Wikidata
Bu farw13 Awst 1913 Edit this on Wikidata
o trawiad ar y galon Edit this on Wikidata
Passugg Edit this on Wikidata
Dinasyddiaethyr Almaen Edit this on Wikidata
Galwedigaethgwleidydd, ysgrifennwr Edit this on Wikidata
Swyddmember of the Reichstag of the German Empire, member of the Reichstag of the North German Confederation, Member of the Customs Parliament Edit this on Wikidata
Plaid WleidyddolPlaid Sosialaidd, Democrataidd yr Almaen, Social Democratic Workers' Party of Germany, Saxon People's Party Edit this on Wikidata
Llofnod
SignaturAugustBebel.jpg

Gwleidydd ac awdur sosialaidd o Almaenwr oedd August Bebel (22 Chwefror 184013 Awst 1913) sydd yn nodedig fel un o sefydlwyr Plaid Ddemocrataidd Gymdeithasol yr Almaen ac am arwain yr honno am 44 mlynedd, ers ei sefydlu hyd at ei farwolaeth.

Ganed ef yn Deutz, ger Cwlen, yn Nheyrnas Prwsia. Turnio oedd ei grefft. Ymunodd â Chymdeithas Addysg Gweithwyr Leipzig ym 1861 a phenodwyd yn gadeirydd yr honno ym 1865. Dylanwadwyd arno gan syniadau ei gyfaill Wilhelm Liebknecht, ac ym 1869 cyd-sefydlasant y Blaid Lafur Ddemocrataidd Gymdeithasol (yn ddiweddarach y Blaid Ddemocrataidd Gymdeithasol). Gwasnaethodd yn y Reichstag ym 1867, 1871–81, a 1883–1913. Fe'i carcharwyd am bum mlynedd i gyd, gan gynnwys am enllibio'r Canghellor Otto von Bismarck. Ysgrifennodd sawl traethawd a gwaith propaganda, gan gynnwys Die Frau und der Sozialismus (1879).

Bywyd cynnar[golygu | golygu cod y dudalen]

Ganed August Bebel ar 22 Chwefror 1840 yn Deutz—tref sydd bellach yn rhan o ganol dinas Cwlen—ar lan Afon Rhein, yn Nhalaith y Rheindir, Prwsia. Swyddog digomisiwn ym Myddin Frenhinol Prwsia oedd ei dad. Cafodd August ei fagu mewn tlodi yn Wetzlar—a oedd yn allglofan i Dalaith y Rheindir—ac yno dysgodd grefft y turniwr. Teithiodd ar draws de'r Almaen ac Awstria yn cynnig ei waith, ac yng ngwanwyn 1860 ymsefydlodd yn Leipzig, Teyrnas Sachsen. Ymaelododd â Chymdeithas Addysg Gweithwyr Leipzig ym 1861, a daeth yn gadeirydd ym 1865.[1]

Gyrfa wleidyddol[golygu | golygu cod y dudalen]

Ymsefydlodd William Liebknecht yn Leipzig ym 1865, wedi iddo gael ei ddiarddel o Ferlin am ei wrthwynebiad i lywodraeth Bismarck. Daeth y ddau ohonynt yn gyfeillion agos, a dylanwadodd syniadaeth sosialaidd Liebknecht yn gryf ar feddwl Bebel. Sefydlasant Blaid y Bobl Sacsonaidd (SVP) yn sgil Rhyfel Awstria a Phrwsia (1866), ac ym 1867 etholwyd Bebel i Reichstag Cydffederasiwn Gogledd yr Almaen fel aelod o'r blaid. Ym 1869 unodd yr SVP gyda phleidiau eraill i ffurfio'r Blaid Lafur Ddemocrataidd Gymdeithasol (SDAP), a fyddai'n newid ei enw i Blaid Lafur Sosialaidd yr Almaen (SAPD) ym 1875 ac i Blaid Ddemocrataidd Gymdeithasol yr Almaen (SDP) ym 1890.

Diwedd ei oes[golygu | golygu cod y dudalen]

Bu farw August Bebel yn Passugg yn y Grisons, y Swistir, yn 73 oed.[1]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. 1.0 1.1 (Saesneg) August Bebel. Encyclopædia Britannica. Adalwyd ar 14 Gorffennaf 2022.

Darllen pellach[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Francis L. Carsten, August Bebel und die Organisation der Massen (Berlin: Siedler, 1991).
  • William Harvey Maehl, August Bebel: Shadow Emperor of the German Workers (Philadelphia: American Philosophical Society, 1980).