Afon Life

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Afon Life
River-liffey.jpg
Mathafon Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
GwladBaner Gweriniaeth Iwerddon Gweriniaeth Iwerddon
Cyfesurynnau53.15625°N 6.28806°W, 53.34358°N 6.19192°W Edit this on Wikidata
AberMôr Iwerddon Edit this on Wikidata
LlednentyddAfon Dodder, Afon Poddle, Afon Camac, Rye Edit this on Wikidata
Hyd125 cilometr Edit this on Wikidata
Arllwysiad13.8 ±0.001 metr ciwbic yr eiliad Edit this on Wikidata
Pont Life

Mae Afon Life neu Afon Liffe (Gwyddeleg: An Life, Saesneg: River Liffey) yn afon yn Iwerddon, sy'n llifo trwy ganol dinas Dulyn. Ymhlith yr afonydd llai sy'n ei bwydo mae'r afonydd Dodder, Poddle a'r Camac. Darpara'r afon rhan helaeth o gyflenwad dŵr y ddinas a nifer o gyfleoedd am weithgareddau adloniadol.

Tarddiad yr afon yw Cors Ben Life rhwng y mynyddoedd Kippure a Tonduff ym Mynyddoedd Wicklow. Mae’n llifo trwy Wicklow, Kildare a Dulyn cyn ymuno a’r Môr Iwerddon ynghanol Bae Dulyn. Hyd yr afon yw 132 cilomedr.[1]

Etymoleg[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae "Daearyddaeth" Ptolemy (2il ganrif AD) yn disgrifio afon, efallai'r Liffe, a alwyd ganddo yn Οβοκα (Oboka). Yn y pendraw, arweiniodd hyn at (ail)enwi'r afon Avoca sydd yn llifo fewn i dref Arklow i'r de o Ddulyn.[2]


Galwyd y Liffe yn wreiddiol yn An Ruirthech, "rhedwr cyflym (neu cryf)".[3] (cymharer â'r gair Cymraeg "rhedeg". Mae'r gair Liphe (neu Life) yn y Wyddeleg yn cyfeirio at y tir gwastad yr oedd yr afon yn llifo drwyddi, gan ddod, maes o law, i gyfeirio at yr afon ei hun.[4] Gelwyd hi hefyd ar un adeg yn Anna Liffey,[5] o bosib yn Seisnigiad o'r Wyddeleg Abhainn na Life, ("afon Liffe").[6] Mae James Joyce yn ymgorffori'r afon fel "Anna Livia Plurabelle" yn ei nofel Finnegans Wake.


Yr afon gyda'r nos[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. ‘Rivers and their Catchment Basins’, Arolwg Ordnans Iwerddon, 1958
  2. "Ireland" (PDF). Romaneranames.uk. Roman Era Names. Cyrchwyd 1 January 2018.
  3. Archifwyd index yn y Peiriant Wayback.
  4. Byrne, F. J. 1973. Irish Kings and High-Kings. Dublin. p.150
  5. As indicated by the caption of an engraving published in 1831
  6. "Seanad Éireann – Vol 159, May, 1999 – Motion on National Archives – David Norris (senator and Trinity lecturer) referencing Georgian Society records". Oireachtas Debates (Hansard). 1999. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-09-23. Cyrchwyd 2019-10-25.


Flag of Ireland.svg Eginyn erthygl sydd uchod am Iwerddon. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.