Acen grom

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Circumflex accent.svg
Data cyffredinol
Enghraifft o'r canlynoldiacritic, IPA symbol Edit this on Wikidata
MathAcen Edit this on Wikidata
Arwydd dwyieithog yn dangos defnydd yr acen grom yn y Gymraeg. Mae'r ê yn y gair parêd yn hir ac yn acennog, yn wahanol i e fer ddiacen y gair pared.

Mae'r acen grom, hirnod neu do bach ( ˆ ) yn acennod a ddefnyddir mewn Afrikaans, Croateg, Cymraeg, Eidaleg, Esperanto, Ffrîseg, Ffrangeg, Llydaweg, Norwyeg, Portiwgaleg, Rwmaneg, Serbeg, Tyrceg a ieithoedd eraill.

Traw[golygu | golygu cod y dudalen]

Cafodd yr acen grom yn ei ddefnyddio yn gyntaf yn yr orgraff polytonydd o Hen Roeg, lle ddigwyddodd ar llafariaid hir i ddangos cynnydd wedyn gostyngiad yn traw.

Hyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r acen grom yn dangos hyd llafariaid mewn amryw o ieithoedd.

Yn Gymraeg mae’r acen grom yn cael ei defnyddio i ddangos bod llafariad acennog yn hir lle y byddai'r disgwyl iddi fod yn fyr, e.e. ‘tân’ yn lle ‘tan’.

Yn Frangeg mae’r acen grom yn cael ei defnyddio ar â, ê, î, ô ac û. Hir yw'r llafariaid hyn, ac yn hanesyddol, mae'n nhw'n cynrychioli ‘s’ ar goll, e.e. y gair ‘ffenestr’: Roedd fenêtre yn fesnestre.

Siapaneg. Yn y system rhufeineiddio Kunrei-shiki, gall yr acen grom yn cael ei ddefnyddio yn hytrach na'r acen macron, e.e. gall y gair ‘arigatō’(diolch) yn cael ei ysgrifennu fel ‘arigatô’

Yn Dyrceg, mae'r acen grom yn cael ei ddefnyddio ar â ac û i gwahaniaethu rhwng homograffâu, e.e. ‘şura’ (dacw) a ‘şûra’ (cyngor).

Uchder[golygu | golygu cod y dudalen]

Gall yr acen grom gael ei defnyddio i ddangos uchder llafariaid:

Portiwgaleg. Uwch na ‘á’ /a/, ‘é‘ /ɛ/, ac ‘ó’ /ɔ/ yw ‘â‘ /ɐ/, ‘ê’ /e/, ac ‘ô’ /o/. Mae'r acen grom yn cael ei ddefnyddio dim ond ar llafariaid dan bwysau.

Estyniad Llythyren[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn Esperanto, mae'r acen grom yn cael ei defnyddio ar y llythrennau ĉ, ĝ, ĥ, ĵ ac ŝ.

Yn Rwmaneg, mae'r acen grom yn cael ei defnyddio ar y llythrennau â ac î am y sŵn /ɨ/.

Yn Saesneg[golygu | golygu cod y dudalen]

Ar eiriau benthyg, mae'r acen grom yn cael ei gadw, fel acennodau eraill, e.e. rôle o'r iaith Ffrangeg. Ym Mhrydain yn y 18g (cyn y bost geiniog, pan drethwyd papur), defnyddwyr yr acen grom i gadw gofod, yn bendant y llythrennau ‘ugh’, e.e. ‘thô‘ yn lle ‘through’ neu ‘brôt’ yn lle ‘brought’

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]