Romeo a Juliet
 | |
| Enghraifft o: | gwaith dramatig  |
|---|---|
| Awdur | William Shakespeare |
| Iaith | Saesneg |
| Dechrau/Sefydlu | c. 1590s, 1597 |
| Genre | trasiedi, melodrama |
| Cymeriadau | Romeo, Juliet, Tybalt, Mercutio, Benvolio, Friar Laurence, Count Paris, Lady Capulet, Nurse, Lady Montague, Prince Escalus |
| Prif bwnc | forbidden love |
| Statws hawlfraint | parth cyhoeddus, parth cyhoeddus |
| Lleoliad y gwaith | Verona, Mantova |
| Dynodwyr | |
| Freebase | /M/06fsr |
 Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia | |
Trasedi gan William Shakespeare yw Romeo a Juliet (Teitl gwreiddiol Saesneg: The Most Excellent and Lamentable Tragedy of Romeo and Juliet neu Romeo and Juliet) am y berthynas rhwng dau Eidalwr ifanc o deuluoedd gelyniaethus gwahanol. Roedd hi ymhlith dramâu mwyaf poblogaidd Shakespeare yn ystod ei oes ac, ynghyd â Hamlet, yn un o'r rhai a berfformiwyd amlaf. Dyma'r ddrama olaf o waith Shakespeare i J. T. Jones ei chyfieithu i'r Gymraeg, a hynny cyn ei farw yn Nhachwedd 1975. Cafodd y cyfieithiad ei chyhoeddi gan Wasg Gwynedd ym 1983, ar y cyd â'i gyfieithiad o Bid Wrth Eich Bodd.[1]
Cymeriadau
[golygu | golygu cod]Tylwyth llywodraethol Verona
| Enw Shakespeare | Enw J. T. Jones | Disgrifiad |
|---|---|---|
| Prince Escalus | Escalws | Tywysog Verona |
| Count Paris | Paris | uchelwr ieuanc, perthynas i'r Tywysog a Mercŵtio. |
| Mercutio | Mercŵtio | perthynas i'r Tywysog a chyfaill Romeo |
Tylwyth Cápwlet
| Enw Shakespeare | Enw J. T. Jones | Disgrifiad |
|---|---|---|
| Capulet | Cápwlet | pennaeth teulu yn Verona, gelyniaethus i'r Montagiwiaid. |
| Lady Capulet | Yr Arglwyddes Cápwlet | |
| Juliet Capulet | Juliet | merch Cápwlet 13 oed |
| Tybalt | Tubolt | nai yr Arglwyddes Cápwlet |
| The Nurse | Nyrs | sef Nyrs i Juliet a'i mam-faeth gynt |
| Rosaline | Rosalin | gwrthrych serch Romeo cyn cwrdd â Juliet |
| Peter | Pitar | un o weision Cápwlet, yn gweini ar y Nyrs |
| Sampson | Sampson | gwas yn nhŷ Cápwlet |
| Gregory | Grigor | gwas yn nhŷ Cápwlet |
| Henwr | yn perthyn i deulu Cápwlet | |
| Antoni | gwas yn nhŷ Cápwlet | |
| Potpan | gwas yn nhŷ Cápwlet | |
| Clown | gwas yn nhŷ Cápwlet | |
| Gweithwyr | gweision yn nhŷ Cápwlet |
Tylwyth Móntagiw
| Enw Shakespeare | Enw J. T. Jones | Disgrifiad |
|---|---|---|
| Montague | Móntagiw | pennaeth teulu yn Verona, gelyniaethus i'r Capwletiaid |
| Lady Montague | Yr Arglwyddes Móntagiw | |
| Romeo Montague | Romeo | mab Móntagiw |
| Benvolio | Benvolio | nai Móntagiw, a chyfaill Romeo a Mercŵtio |
| Abram | Abram | un o weision Móntagiw |
| Balthasar | Balthasar | un arall o weision Móntagiw, a chyfaill Romeo a Mercŵtio |
Eraill
| Enw Shakespeare | Enw J. T. Jones | Disgrifiad |
|---|---|---|
| Friar Laurence | Y Brawd Lorens | o urdd San Ffransis |
| Friar John | Y Brawd Siôn | o urdd San Ffransis |
| An Apothecary | Apothecari | ym Mántiwâ |
| Chorus | Corws | |
| Seimon Catrin
Huw Rebeca Siôn Seinbost |
Tri Cherddor | |
| Gwylwyr | ||
| Dineswyr yn Verona, masgwyr, tors-gludwyr, ac eraill |
Crynodeb
[golygu | golygu cod]"Yn nhre' Verona gynt, lle dodwn ni
'R olygfa hon, fe dry'r genfigen faith
Cyd-rhwng dau dylwyth o gyfartal bri
Yn gweryl gwaedlyd am y ganfed waith".[1]
Mae'r ddrama, a leolir yn Verona, yr Eidal, yn cychwyn gyda brwydr stryd rhwng gweision tylwythau Móntagiw a Cápwlet, sydd yr un mor elyniaethus a'u meistri, tuag at ei gilydd. Mae'r Tywysog Escalws o Verona yn ymyrryd, gan roi terfyn ar y brwydro, ac yn datgan "dan berygl tranc, ewch ymaith yn ddi-oed".[1] Yn ddiweddarach, mae'r Iarll Paris yn siarad â Cápwlet, ac yn gofyn am gael priodi ei ferch Juliet, ond mae Cápwlet, yn gofyn iddo aros ddwy flynedd, ac yn ei wahodd i fynychu dawns yng nghartref y Capwletiaid. Mae'r Arglwyddes Cápwlet, a Nyrs Juliet yn ceisio perswadio Juliet i dderbyn carwriaeth Paris. Yn y cyfamser, mae Benvolio'n siarad â'i gefnder Romeo, mab Móntagiw, am iselder diweddar Romeo. Mae Benvolio'n cael arddeall fod iselder ei gefnder yn deillio o'i gariad at ferch o'r enw Rosalin, un o nithoedd Cápwlet. Wedi'i berswadio gan Benvolio a Mercŵtio, mae Romeo yn mynychu'r ddawns yn nhŷ Cápwlet gan obeithio cwrdd â Rosalin. Fodd bynnag, mae Romeo yn cwrdd ac yn syrthio mewn cariad â Juliet. Mae cefnder Juliet, Tubolt, yn gandryll gyda Romeo am sleifio i mewn i'r ddawns ond mae tad Juliet yn ei atal rhag lladd Romeo, am nad yw am golli gwaed yn ei dŷ. Ar ôl y ddawns, yn yr hyn a adnabyddir bellach fel yr "olygfa balconi" enwog, mae Romeo yn canfod ei ffordd i berllan Cápwlet ac yn clywed Juliet yn addo ei chariad iddo, er gwaethaf casineb ei theulu at y Montagiwiaid. Mae Romeo'n gwneud ei hun yn hysbys iddi, ac maent yn cytuno i briodi. Gyda chymorth y Brawd Lorens, maent yn priodi'n gyfrinachol y diwrnod canlynol, yn y gobaith o gymodi'r ddau deulu trwy undeb eu plant.
"O Romeo, Romeo! Paham wŷd [chwantu] Romeo di?
Ymwâd â'r enw: ymwâd â'th deulu a'th dad;
Neu, twng i'r Nef dy fod yn gariad im, –
Mi wadaf innau yr enw Cápwlet!"[1]
Mae Tubolt sy'n dal yn gandryll bod Romeo wedi myned i'r ddawns, yn ei herio i ornest. Mae Romeo, sydd bellach yn ystyried Tubolt yn berthynas iddo, yn gwrthod ymladd. Mae Mercŵtio wedi'i dramgwyddo gan haerllugrwydd Tubolt, ac yn derbyn yr ornest ar ran Romeo. Mae Mercŵtio'n cael ei anafu'n angheuol, wrth i Romeo geisio rhoi terfyn ar y frwydr, ac yn adrodd y linell enwog "Plag arnoch-chi, ddau deulu!".[1] Drwy ei eiriau, mae Mercŵtio'n tyngu melltith ar y ddau deulu cyn iddo farw. Wedi'i alaru a'i boeni gan euogrwydd, mae Romeo'n wynebu ac yn lladd Tubolt.
Mae Móntagiw'n dadlau bod llofruddiaeth Tubolt gan Romeo yn weithred deg, am bod Tubolt wedi llofruddio Mercŵtio. Mae'r Tywysog, sydd bellach wedi colli perthynas yn sgil y rhyfel rhwng y ddau deulu, yn alltudio Romeo o Verona, dan fygwth ei gosbi â marwolaeth os bydd byth yn dychwelyd. Yn guddiedig a chyfrinachol, mae Romeo'n treulio'r nos yn ystafell Juliet, gan selio eu priodas. O gamddehongli galar a thristwch ei ferch Juliet, mae Cápwlet yn cytuno i'w phriodi â'r Iarll Paris, gan fygwth ei dileu o'r teulu os bydd hi'n gwrthod. Gwrthod cais ei merch i ohirio'r briodas wna ei mam hefyd.
Mae Juliet yn ymweld â'r Brawd Lorens am gymorth, ac mae'n cynnig diod iddi, fydd yn ei rhoi mewn trwmgwsg neu goma tebyg i farwolaeth am "ddeugain awr a dwy"[1]. Mae'r Brawd yn addo anfon negesydd, y Brawd Siôn, i hysbysu Romeo o'r cynllun fel y gall ymuno â hi, pan fydd hi'n deffro. Y noson cyn y briodas, mae hi'n cymryd y cyffur a, phan gaiff ei darganfod yn farw i bob golwg, caiff ei rhoi ym meddrod y teulu.
"Yn union deg fe draidd rhyw oerni swrth
Trwy dy holl wythi, a bydd curiadau'r gwaed
Yn mynd yn llai a llai, nes peidio'n llwyr:
Ni all na gwres nad anadl ddweud wrth neb
Dy fod yn fyw; fe dry rhosynnau gwridog
Dy fin a'th foch yn lludw llwyd; fe syrth
Llenni dy lygaid, a daw nos i'th drem,
Fel pe bai tranc yn diffodd golau dydd"[1]
Fodd bynnag, nid yw'r Brawd Siôn yn gallu cyfleu'r neges am Juliet i Romeo oherwydd bod y "pla" ym Mántiwâ wedi atal unrhyw un rhag teithio yno. Mae Romeo yn clywed am "farwolaeth" ymddangosiadol Juliet gan ei was, Balthasar, ac yn torri ei galon. Mae'n prynu gwenwyn gan yr apothecari ac yn mynd i feddrod y teulu Cápwlet . Mae'n cwrdd â Paris sydd wedi dod i alaru'n breifat am Juliet. Gan gredu bod Romeo ar drywydd rhyw ddrwgweithredu, mae Paris yn ymosod arno, ac yn y frwydr ddilynol, mae Romeo'n lladd Paris. Gan barhau i gredu bod Juliet wedi marw, mae Romeo yn yfed y gwenwyn. Yna mae Juliet yn deffro ac, wrth ddarganfod bod Romeo wedi marw, mae'n trywanu ei hun â'i chleddyf ac yn marw gyda'i phriod. Mae'r ddau deulu sy'n dal i ffraeo gyda'r Tywysog yn cwrdd wrth y bedd ac yn dod o hyd i'r tri yn farw. Mae'r Brawd Lorens yn adrodd hanes y "ddau gariad [...] drist eu ffawd"[1] a gollwyd, gan gyflawni'r felltith a dyngodd Mercŵtio. Mae'r teuluoedd yn cymodi gan farwolaethau eu plant ac yn cytuno i ddod â'u ffrae dreisgar i ben. Mae'r ddrama'n gorffen gyda marwnad y Tywysog i'r cariadon:
"Heddiw, tangnefedd trist yw rhodd y wawr:
Mae yntau'r haul yn cuddio'i wyneb prudd.
Ewch, a thrafodwch y drychineb fawr.
Daw cosb i rai: i eraill, pardwn fydd.
Cans ni fu stori dristach ers cyn co',
Na stori Juli-et a Rome-o."[1]
Cefndir
[golygu | golygu cod]Nid yw'n hysbys pryd yn union y cyfansoddodd Shakespeare Romeo a Juliet. Mae Nyrs Juliet yn cyfeirio at ddaeargryn a ddigwyddodd "11 mlynedd yn ôl". Gall hyn gyfeirio at ddaeargryn yng Nghulfor Dover ym 1580, a fyddai'n rhoi inni'r flwyddyn 1591. Mae daeargrynfeydd eraill—yn Lloegr ac yn Verona—wedi'u cynnig i gefnogi dyddiadau gwahanol. Ond gan fod tebygrwydd arddull y ddrama i A Midsummer Night's Dream a dramâu eraill, fe'i dyddir yn gonfensiynol tua 1594–95, a gosod ei chyfansoddiad rywbryd rhwng 1591 a 1595. [2]
Mae Romeo a Juliet yn perthyn i draddodiad o ramantau trasig sy'n ymestyn yn ôl i'r henfyd. Mae'r plot yn seiliedig ar stori Eidalaidd a ysgrifennwyd gan Matteo Bandello, ac a gyfieithwyd ar gân farddonol gan Arthur Brooke ym 1562 fel The Tragical History of Romeus and Juliet. Benthycodd Shakespeare yn helaeth o'r plot trwy ddatblygu nifer o gymeriadau cefnogol, yn enwedig Mercŵtio a Paris. Cyhoeddwyd y ddrama gyntaf ym 1597, ond roedd y testun o ansawdd gwael, a chywirwyd fersiynnau diweddarach i gydymffurfio'n agosach â gwaith gwreiddiol Shakespeare.
Canmolwyd defnydd Shakespeare o strwythur dramatig barddonol (gan gynnwys effeithiau fel newid rhwng comedi a thrasiedi i gynyddu tensiwn, ehangu cymeriadau cefndir, a nifer o is-blotiau i addurno'r stori) fel arwydd cynnar o'i sgil dramatig. Mae'r ddrama'n priodoli gwahanol ffurfiau barddonol i wahanol gymeriadau, gan newid y ffurf weithiau wrth i'r cymeriad ddatblygu. Mae Romeo, er enghraifft, yn dod yn fwy medrus yn y soned dros gyfnod y ddrama.
Cynyrchiadau nodedig
[golygu | golygu cod]Ystyrir Romeo a Juliet, ynghyd â Hamlet, yn un o ddramâu mwyaf poblogaidd Shakespeare. Hyd yn oed yn oes Shakespeare ei hun, roedd hi'n hynod boblogaidd. Mae'r ysgolhaig Gary Taylor yn gosod y ddrama fel y chweched mwyaf poblogaidd o ddramâu Shakespeare, yn y cyfnod ar ôl marwolaeth Christopher Marlowe a Thomas Kyd ond cyn goruchafiaeth Ben Jonson, pan oedd Shakespeare yn cael ei ystyried fel dramodydd mwyaf blaenllaw Llundain.[3]
Nid yw dyddiad y perfformiad cyntaf yn hysbys. Nodwyd yn argraffiad 1597 bod y ddrama wedi'i llwyfannu'n gyson : "it hath been often (and with great applause) plaid publiquely", gan osod y perfformiad cyntaf cyn y flwyddyn honno. Mae'n eithaf sicr mai Cwmni Gŵyr yr Arglwydd Siambrlen oedd y cyntaf i'w llwyfannu. Ar wahân i'w cysylltiadau cryf â Shakespeare, mae un argraffiad yn enwi un o actorion y cwmni, Will Kemp, yn hytrach na Pitar, mewn llinell yn Act V. Mae'n debyg mai Richard Burbage oedd y Romeo cyntaf, gan mai ef oedd prif drasiediwr y cwmni; a Robert Goffe (bachgen) fel y Juliet gyntaf.[4] Tybir mai yn Y Theatr y cafwyd y cynhyrchiad cyntaf, gyda chynyrchiadau cynnar eraill yn y Theatr y Curtain.
Yn ystod Yr Adferiad, cafodd ei hadfywio a'i diwygio'n helaeth gan William Davenant. Cadwodd fersiwn John Gielgud ym 1935 yn agos iawn at destun Shakespeare a defnyddiodd wisgoedd a llwyfannu Elisabethaidd i wella'r ddrama.
Cyfieithiad Cymraeg
[golygu | golygu cod]
Wedi i gyfieithiad J. T. Jones gael ei chyhoeddi ym 1983, bu'n rhaid aros tan 2003 i Theatr Genedlaethol Cymru ei chyflwyno am y tro cyntaf o dan gyfarwyddyd Cefin Roberts; cynllunydd Guy O'Donnell; goleuo Mark Satchell; cyfansoddwr John Quirk; coreograffi Frances Newman; cast
| Escalws | - |
| Paris | Dave Taylor |
| Mercŵtio | Owen Arwyn |
| Cápwlet | Maldwyn John |
| Yr Arglwyddes Cápwlet | Buddug Verona James |
| Juliet | Rhian Blythe |
| Tubolt | Geraint Pickard |
| Nyrs | Christine Pritchard |
| Pitar | Huw Davies |
| Sampson | Owen Arwyn |
| Grigor | Dave Taylor |
| Móntagiw | Huw Davies |
| Yr Arglwyddes Móntagiw | Delyth Wyn |
| Romeo | Lee Haven Jones |
| Benvolio | Christopher Wallter-Evans |
| Abram | Geraint Pickard |
| Balthasar | Huw Davies |
| Y Brawd Lorens | Wynford Ellis Owen |
| Y Brawd Siôn | Owen Arwyn |
| Apothecari | Delyth Wyn |
| Corws | |
| Dineswyr yn Verona, masgwyr, tors-gludwyr, ac eraill | Carys Eleri Evans |
Ail lwyfannwyd y ddrama gan yr un cwmni yn 2025, dan gyfarwyddyd Steffan Donnelly, ynghyd â'i nifer o gyd-gyfarwyddwyr. Hysbysebwyd y cynhyrchiad fel un "arloesol" gan eu bod am gyflwyno'r ddrama yn ddwy-ieithog, yn union fel ag y gwnaeth y cynhyrchiad blaenorol yn 2003.[5]
| Paris | Imad Eldeen |
| Mercŵtio | Owain Gwynn |
| Cápwlet | Jonathan Nefydd |
| Yr Arglwyddes Cápwlet | Michelle McTernan |
| Juliet | Isabella Colby Browne (Annes Elwy a gyhoeddwyd yn wreiddiol)[6] |
| Tubolt | Scott Gutteridge |
| Nyrs | Llinor ap Gwynedd |
| Y Tywysog / Peter | Gabin Kongolo |
| Romeo | Steffan Cennydd |
| Benvolio | Siôn Eifion (Dom James a gyhoeddwyd yn wreiddiol)[7] |
| Y Brawd Lorens | Eiry Thomas |
Addasiadau
[golygu | golygu cod]Cafodd y ddrama ei haddasu sawl gwaith ar gyfer llwyfannau amrywiol fel ffilmiau, sioeau cerdd ac operâu. Yn yr 20fed ganrif ac i mewn i'r 21ain ganrif, mae'r ddrama wedi'i haddasu ar ffilm gan George Cukor (1936), Franco Zeffirelli (1968), Romeo + Juliet gan Baz Luhrmann (1996), a Romeo and Juliet gan Carlo Carlei (2013).
Gweler hefyd
[golygu | golygu cod]Ffynonellau
[golygu | golygu cod]- William Shakespeare, Romeo a Juliet. Bid wrth eich bodd, cyfieithiwyd gan T. J. Jones (Caernarfon: Gwasg Gwynedd, 1983).
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 Jones, J. T (1983). Romeo a Juliet / Bid Wrth Eich Bodd. Gwasg Gwynedd.
- ↑ Gibbons, Brian, ed. (1980). Romeo and Juliet. The Arden Shakespeare, second series. London: Thomson Learning. ISBN 978-1-903436-41-7.
- ↑ Taylor, Gary (2002). "Shakespeare plays on Renaissance Stages". In Wells, Stanley; Stanton, Sarah (eds.). The Cambridge Companion to Shakespeare on Stage. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 1–20. ISBN 978-0-521-79711-5.
- ↑ Halio, Jay (1998). Romeo and Juliet: A Guide to the Play. Westport: Greenwood Press. ISBN 0-313-30089-5.
- ↑ "Romeo a Juliet". theatr.cymru. Cyrchwyd 2025-09-18.
- ↑ "Gwefan CCC".
- ↑ "Romeo a Juliet: Cyhoeddi cast rhagorol ar gyfer cynhyrchiad dwyieithog arloesol". theatr.cymru. Cyrchwyd 2025-11-25.