Punjab (Pacistan)

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Lleoliad Punjab ym Mhakistan
Am ystyron eraill, gweler Punjab (gwahaniaethu).

Un o daleithiau Pakistan yw'r Punjab neu Panjab (Urdu: پنجاب ; Punjabi: پنجاب). Hon yw rhanbarth fwyaf poblog a ffyniannus y wlad o gryn dipyn ac mae'n gartref i Punjabiaid a sawl grŵp ethnig arall. Yr ardaloedd cyfagos yw Sindh (Sind) i'r de, Balochistan a Khyber Pakhtunkhwa i'r gorllewin, Azad Kashmir (y rhan o Kashmir dan reolaeth Pakistan), Jammu a Kashmir yn India, ac Islamabad i'r gogledd, a'r Punjab Indiaidd a Rajasthan i'r dwyrain, yn India. Y prif ieithoedd yw Punjabi, Urdu a Saraiki. Lahore yw'r brifddinas daleithiol. Daw'r enw Punjab o'r geiriau Perseg Pañj (پنج), sy'n golygu "pump", ac Āb (آب) sy'n golygu "dŵr" (cf. afon yn Gymraeg). Ystyr "Punjab" felly yw "(y) pump dŵr (neu 'afon')" - felly "Gwlad y Pump Afon", sy'n cyfeirio at yr afonydd Indus, Ravi, Sutlej, Chenab a'r Jhelum; mae'r pedair olaf yn llednentydd Afon Indus.

Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Dyma ail ranbarth mwyaf Pacistan o ran arwynebedd gyda 205,344 km2 (79,284 millt sg) ac mae wedi'i lleoli i ogledd-orllewin plat daeaegol India yn Ne Asia.

Mosg yr Ymerodraeth neu'r Mosg Badshahi yn Lahore a godwyd yn 1671

Y prifddinas yw Lahore, a fu'n brifddinas hanesyddol y Punjab ehangach hefyd. Dinasoedd eraill o fewn y rhanbarth yw Faisalabad, Rawalpindi, Gujranwala, Multan, Sialkot, Bahawalpur, Sargodha, Gujrat, Sheikhupura a Jhelum. Ceir chwe prif afon yn nadreddu drwy Punjab, 5 drwy rhan Pacistan o'r Pwnjab: Indus (sy'n llifo o'r Gogledd i'r De), Jhelum, Beas, Chenab, Ravi a Sutlej. Mae bron i 60% o boblogaeth Pacistan yn byw yn Punjab.

Mae mwyafrif yr ardal yn dir ffrwythlon, ar hyd dyffrynoedd yr afonydd ond ceir ychydig o ddiffeithdiroedd ar y ffin gyda Rajasthan a mynyddoedd Sulaiman gan gynnwys diffeithdiroedd Thal a Cholistan.

Ieithoedd[golygu | golygu cod y dudalen]

Prif iaith y rhanbarth yw'r iaith Punjab a ysgrifennir yn y sgript Shahmukhi, a cheir nifer o dafodiaethoedd oddi mewn iddi. Cânt eu siarad gan 60% o Punjabis (neu bobl o Bunjab) ym Mhacistan a'r mwyafrif llethol yn rhanbarth Punjab.[1] Er hyn ni roddir iddi unrhyw gydnabyddiaeth oddi fewn i Gyfansoddiad Pacistan.

Demograffeg[golygu | golygu cod y dudalen]

Amcangyfrifir bod y bobloageth yn 2010 yn 93,963,240[2] sef dros hanner poblogaeth y wlad.

Popblogaeth
Cyfrifiad Y boblogaeth Trefol Gwledig

1951 20,540,762 3,568,076 16,972,686
1961 25,463,974 5,475,922 19,988,052
1972 37,607,423 9,182,695 28,424,728
1981 47,292,441 13,051,646 34,240,795
1998 73,621,290[3] 23,019,025 50,602,265
2012 91,379,615[4] 45,978,451 45,401,164

Crefydd[golygu | golygu cod y dudalen]

Crefydd yn Punjab
crefydd Canran
Islam
  
97.21%
Cristnogaeth
  
2.31%
Arall†
  
0.48%
Y rhaniad crefyddol
Includes Sikhs, Parsis, Hindus .

O fewn rhanbarth Punjab credir bod 97.21% yn Fwslemiaid gyda'r mwyafrif ohonynt yn Sunni Hanafi a lleiafrif Shia Ithna 'ashariyah. Yr ail grefydd fwyaf yw Cristnogaeth - 2.31% o'r boblogaeth. Ymhlith y crefyddau eraill fe geir Ahmedi, Hindus, Sikhs, Parsis a Bahá'í.[5]

Prif ddinasoedd[golygu | golygu cod y dudalen]

Rhestr o brif ddinasoedd y Punjab
Safle Dinas Dosbarth Poblogaeth


Lahore
Gumti.jpg
Faisalabad
Rwp train1.jpg
Rawalpindi

1 Lahore Dosbarth Lahore 10,500,000
2 Faisalabad Dosbarth Faisalabad 5,280,000
3 Rawalpindi Dosbarth Rawalpindi 3,391,656
4 Multan Dosbarth Multan 2,606,481
5 Gujranwala Dosbarth Gujranwala 2,569,090
6 Sargodha Dosbarth Sargodha 600,501
7 Bahawalpur Dosbarth Bahawalpur 543,929
8 Sialkot Dosbarth Sialkot 510,863
9 Sheikhupura Dosbarth Sheikhupura 426,980
10 Jhang Dosbarth Jhang 372,645
11 Gujrat Dosbarth Gujrat 530,645
12 D.G.Khan Dosbarth Dera Ghazi Khan 630,645
Ffynhonnell:World Gazetteer 2010[6]
Rhestr o boblogaeth ddinesig pob dinas, nid cyfanswm y dosbarthiadau.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]