Gwladwriaeth Ddofn

Oddi ar Wicipedia
Gwladwriaeth Ddofn
Mathdamcaniaeth gydgynllwyniol Edit this on Wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia
Siart Deep State in America gan David Rohde. Gwelir termau lluosog a ddefnyddir gan Americanwyr i ddisgrifio'r Wladwriaeth Ddofn yn America ac amlder eu defnydd gan Americanwyr gwahanol ar wahanol feysydd o'r sbectrwm gwleidyddol
Daw'r term Gwladwriaeth Ddofn yn wreiddiol o'r Tyrceg yn sgil ymyraeth lluoedd arfog a chuddwybodaeth Twrci yng ngweinyddiaeth y wladwriaeth

Mae Gwladwriaeth Ddofn, a elwir gan amlaf yn Y Wladwriaeth Ddofn (Saesneg: Deep State[1] ar ôl y Tyrceg, derin devlet[2]) yn fath o reolaeth y wladwriaeth sy'n cynnwys rhwydwaith a allai fod yn gyfrinachol ac anawdurdodedig o bobl bwerus a grymoedd cymdeithasol sy'n gweithredu'n annibynnol o lywodraeth y wladwriaeth a'r arweinyddiaeth wleidyddol ac sydd â'u hagenda a'u nodau eu hunain. Tarddodd y term yn Nhwrci, ond fe'i defnyddir yn arbennig yng nghyd-destun y "Deep State in the United States", damcaniaeth cynllwyn sy'n awgrymu bod cydweithrediad a chyfeillgarwch yn y system wleidyddol yn gyfystyr â "chyflwr cudd" nad yw'n cael ei reoli gan y llywodraeth sy'n cael ei hethol yn ddemocrataidd. Mae eraill wedi disgrifio'r Deep State fel y rhannau hynny o weinyddiaeth y wladwriaeth lle nad oes gan y cyhoedd fynediad parod.[3]

Mewn defnydd poblogaidd, mae gan "The Deep State" arwyddocâd negyddol yn bennaf, ond nid yw hynny'n golygu bod yr un peth yn berthnasol mewn ystyr wyddonol. Mae ystod o gymwysiadau posibl i'r term, gan gynnwys y cysyniad o lywodraeth gysgodol.

Gall y term "cyflwr dwfn" gyfeirio at:

  • Cynlluniau i lywodraeth frys gymryd drosodd os bydd trychineb
  • Llywodraeth sy'n cael ei rhedeg gan:
    • fiwrocratiaeth anetholedig neu gangen o fewn y gwasanaethau diogelwch
    • mae gan "cyflwr o fewn y wladwriaeth" neu "cyflwr dwfn" sawl enghraifft
      • Y Wladwriaeth Ddofn yn Nhwrci
      • Gwladwriaeth Ddofn UDA (damcaniaeth cynllwyn)
  • "lywodraeth gysgodol" neu "lywodraeth ddirgel"

Mae ffynonellau posibl trefniadaeth gwladwriaeth ddwfn yn cynnwys elfennau troseddol o fewn organau’r wladwriaeth, megis y lluoedd arfog neu awdurdodau cyhoeddus (asiantaethau cudd-wybodaeth, yr heddlu, heddlu cudd, cyrff gweinyddol a biwrocratiaeth gyhoeddus). Gall cyflwr dwfn hefyd fod ar ffurf swyddogion gyrfa sydd wedi hen ymwreiddio yn gweithredu mewn modd dewisol nad yw'n gynllwynio i hybu eu hasiantaeth neu les y cyhoedd. Weithiau gall hyn wrthdaro â'r weinyddiaeth wleidyddol bresennol. Gall pwrpas cyflwr dwfn gynnwys parhad ar gyfer y wladwriaeth ei hun, sicrwydd swydd, gwell pŵer ac awdurdod, a mynd ar drywydd nodau ideolegol neu raglennol. Gall y wladwriaeth ddwfn weithredu mewn gwrthwynebiad i agenda'r cynrychiolwyr etholedig trwy atal, gwrthsefyll a difrodi rheolau, amodau a chyfarwyddebau sefydledig.

"Gwladwriaeth o fewn y wladwriaeth"[golygu | golygu cod]

Arweiniodd theoriau cynllwynio gan grwpiau afel QAnon at bryderon bod gwahanol elfennau o'r 'Wladwriaeth Ddofn' honedig yn gweithio i danseilio yr UDA.

Mae'r ymadrodd "gwladwriaeth o fewn y wladwriaeth" yn hŷn na'r term "gwladwriaeth ddofn", ond fe'i defnyddir i raddau am yr un ffenomenon. Mae rhai sydd dros amser ac yn systematig yn diystyru'r arweinyddiaeth ffurfiol, heb o reidrwydd yn bwriadu tanseilio pŵer a statws yr arweinyddiaeth ffurfiol.[4] Mae'r term "y wladwriaeth ddofn" yn cyfeirio mwy at sefydliad cudd sy'n ceisio trin y wladwriaeth gyhoeddus.

Etymoleg a defnydd hanesyddol[golygu | golygu cod]

Mae'r cysyniad modern o gyflwr dwfn yn gysylltiedig â Thwrci - rhwydwaith cyfrinachol tybiedig o swyddogion milwrol a'u cynghreiriaid sifil sy'n ceisio cadw gweinyddiaeth seciwlar y wladwriaeth yn seiliedig ar syniadau Mustafa Kemal Atatürk o 1923.[5] Mae syniadau tebyg yn hŷn. Yn ddiweddarach mabwysiadwyd yr Groegeg κράτος ἐν κράτει, (kratos no kratei) yn Lladin - fel imperium i imperio[6] neu 'gwladwriaeth o fewn gwladwriaeth').

Yn yr 17g a'r 18g, roedd y ddadl wleidyddol yn ymwneud â gwahaniad eglwys a gwladwriaeth, yn aml yn troi o amgylch y farn y gall yr Eglwys ddod yn fath o wladwriaeth o fewn y Wladwriaeth os na chaiff hyn ei rwystro gan y cynrychiolwyr etholedig.[7]

Yn gynnar yn yr 20g, defnyddiwyd y wladwriaeth ddofn hefyd i gyfeirio at gwmnïau sy'n eiddo i'r wladwriaeth neu gwmnïau preifat sy'n gweithredu'n annibynnol ar reolaeth reoleiddiol neu lywodraeth.[8]

Dealltwriaeth wyddonol[golygu | golygu cod]

O fewn gwyddor gymdeithasol yn gyffredinol a gwyddoniaeth wleidyddol yn arbennig, mae ymchwilwyr yn gwahaniaethu rhwng Positifiaeth ("beth") a Normativiaeth ("beth ddylai fod").[9] Gan fod gwyddoniaeth wleidyddol yn ymdrin â phynciau sy'n gynhenid yn wleidyddol ac yn aml yn ddadleuol, mae'r gwahaniaeth hwn rhwng "beth sy'n" (cadarnhaol) a "beth ddylai fod" (normative) yn bwysig oherwydd ei fod yn caniatáu i wahanol bobl sydd â safbwyntiau byd-eang gwahanol drafod achosion, dulliau gweithio ac effeithiau gwleidyddiaeth a strwythurau cymdeithasol. Felly, er y gall darllenwyr anghytuno ynghylch rhinweddau normadol y "cyflwr dwfn" (hy, a yw'n dda neu'n ddrwg), mae'n dal yn bosibl astudio rhinweddau cadarnhaol (hy, ei darddiad a'i effeithiau) heb fod angen asesiad normadol.

Enghreifftiau[golygu | golygu cod]

Mae'r hyn a elwir yn "garwriaeth Meyer" yn 1978 yn enghraifft ddefnyddiol o'r "cyflwr dwfn" yn Norwy. Trwy gyd-ddigwyddiad pur, datgelwyd y grŵp cyfrinachol Stay Behind eleni. Adeiladwyd "byddin gysgodol", wedi'i lleoli mewn fila urddasol yng nghanol Oslo, y tu ôl i gefn y Storting, a heb reolaeth a rheolaeth wleidyddol - a chyda chysylltiadau agos â'r sefydliadau cudd-wybodaeth pwerus CIA a MI6.[10]

Y Wladwriaeth Ddofn a'r Deyrnas Unedig[golygu | golygu cod]

Yn ôl awdur Blog Glyn Adda roedd y Wladwriaeth Ddofn Brydeinig i'w gweld yn ystod seremoni Coroni Siarl III yn Frenin Loegr ym mis Mai 2023. Dywed, "Yn awr, fe lunnir ac fe weithredir y polisïau, mewn enw ar ran y goron, gan ddau gorff: (a) yn wyneb haul, gan Senedd Westminster, ac i fesur llawer llai gan y seneddau datganoledig, a (b) yn y cysgodion, gan y Wladwriaeth Ddofn."[11]

Mae Gwasanaeth Sifil y DU wedi cael ei alw'n gyflwr dwfn gan uwch wleidyddion. Dywedodd Tony Blair: "Ni allwch ddiystyru faint maen nhw'n credu yw eu gwaith nhw i redeg y wlad mewn gwirionedd a gwrthsefyll y newidiadau a gyflwynwyd gan bobl y maen nhw'n eu diswyddo fel gwleidyddion 'yma heddiw, wedi mynd yfory'. Maent yn gweld eu hunain yn wirioneddol fel gwir warcheidwaid y wlad. diddordeb cenedlaethol, a meddwl mai eu gwaith nhw yn syml yw eich blino chi a’ch aros allan.”[12]Ymdrechion y Gwasanaeth Sifil i rwystro gwleidyddion etholedig yw testun y gomedi ddychanol boblogaidd Yes Minister ar deledu’r BBC, a darddodd o yr 1980au.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod]

Dolenni allannol[golygu | golygu cod]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod]

  1. Oppslagsordet deep state i Merriam-Webster online dictionary
  2. [https://naob.no/ordbok/dypstat Oppslagsordet «dypstat» i Det Nordke Akademis ordbok)
  3. Johan Slåttavik yn Dagsavisen 2018
  4. "ÉTAT : Définition de ÉTAT" (yn Ffrangeg). Centre National de Resources Textuelles et Lexicales (CNRTL). Cyrchwyd 2021-04-24.
  5. Filkins, Dexter (12 Mawrth 2012). "The Deep State" (PDF). The New Yorker. Cyrchwyd 31 Rhagfyr 2018.
  6. fra Baruch Spinoza: Tractatus politicus, Caput II, § 6.
  7. Cf William Blackstone, Commentaries on the Laws of England, IV, c.4 ss. iii.2, p. *54, where the charge of being imperium in imperio was notably levied against the Church
  8. Daniel De Leon: "Imperium in imperio" in: Daily People, June 4, 1903.
  9. Johnson, Janet Buttolph; Reynolds, H. T. (Henry T.) (2005). Political science research methods (yn Saesneg). Washington, D.C.: CQ Press. tt. 28–29. ISBN 1-56802-874-1. OCLC 55948042.
  10. Kjølleberg, Even (2020-04-11). "James Bond, den mystiske skipsrederen og Norges hemmelige hær". NRK. Cyrchwyd 2021-04-24.
  11. "Y Floedd". Blog Glyn Adda. 3 Mai 2023.
  12. Khan, Shehab (6 February 2018). "David Cameron's former director of strategy says Tony Blair warned him about a 'deep state' conspiracy". The Independent. Cyrchwyd 26 April 2018.
Eginyn erthygl sydd uchod am wleidyddiaeth. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.