Gwatemala

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Gwatemala
Coat of arms of Guatemala.svg
República de Guatemala
Flag of Guatemala.svg
Arwyddair Tyfwch yn Rhydd a Ffrwythlon Edit this on Wikidata
Math gwladwriaeth sofran, Gwlad Edit this on Wikidata
Prifddinas Dinas Gwatemala Edit this on Wikidata
Poblogaeth 15,468,203 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 1821 Edit this on Wikidata
Anthem Himno Nacional de Guatemala Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraeth Jimmy Morales Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC−06:00 Edit this on Wikidata
Iaith/Ieithoedd
  swyddogol
Sbaeneg Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynol America Ladin, America Ganol, Canolbarth America, America Sbaenig Edit this on Wikidata
Arwynebedd 108,889 ±1 km² Edit this on Wikidata
Gerllaw Y Cefnfor Tawel, Môr y Caribî, Gulf of Honduras Edit this on Wikidata
Yn ffinio gyda Belîs, El Salfador, Hondwras, Mecsico Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 15.5°N 90.25°W Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff gweithredol Cyngor y Gweinidogion Edit this on Wikidata
Corff deddfwriaethol Cynghrair Gwatemala Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y wladwriaeth
Arlywydd Edit this on Wikidata
Pennaeth y wladwriaeth Jimmy Morales Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
Arlywydd Edit this on Wikidata
Pennaeth y Llywodraeth Jimmy Morales Edit this on Wikidata
LocationGuatemala.svg
Ariannol
Cyfanswm CMC (GDP) 75,620 million $ (UDA) Edit this on Wikidata
CMC y pen 247 $ (UDA), 248 $ (UDA), 256 $ (UDA), 274 $ (UDA), 274 $ (UDA), 273 $ (UDA), 277 $ (UDA), 281 $ (UDA), 303 $ (UDA), 313 $ (UDA), 338 $ (UDA), 343 $ (UDA), 353 $ (UDA), 420 $ (UDA), 504 $ (UDA), 566 $ (UDA), 661 $ (UDA), 810 $ (UDA), 875 $ (UDA), 971 $ (UDA), 1,081 $ (UDA), 1,152 $ (UDA), 1,138 $ (UDA), 1,153 $ (UDA), 1,177 $ (UDA), 1,179 $ (UDA), 857 $ (UDA), 820 $ (UDA), 886 $ (UDA), 929 $ (UDA), 825 $ (UDA), 991 $ (UDA), 1,075 $ (UDA), 1,147 $ (UDA), 1,276 $ (UDA), 1,408 $ (UDA), 1,472 $ (UDA), 1,633 $ (UDA), 1,742 $ (UDA), 1,608 $ (UDA), 1,655 $ (UDA), 1,568 $ (UDA), 1,701 $ (UDA), 1,753 $ (UDA), 1,872 $ (UDA), 2,077 $ (UDA), 2,256 $ (UDA), 2,489 $ (UDA), 2,794 $ (UDA), 2,635 $ (UDA), 2,825 $ (UDA), 3,187 $ (UDA), 3,299 $ (UDA), 3,452 $ (UDA), 3,687 $ (UDA), 3,923 $ (UDA), 4,140 $ (UDA), 4,470 $ (UDA) Edit this on Wikidata
Arian Quetzal Gwatemala Edit this on Wikidata
Wrth gefn 54,465,080 $ (UDA), 54,861,645 $ (UDA), 45,845,998 $ (UDA), 56,752,800 $ (UDA), 59,627,352 $ (UDA), 67,884,400 $ (UDA), 60,807,566 $ (UDA), 65,213,280 $ (UDA), 69,463,170 $ (UDA), 74,213,280 $ (UDA), 79,445,000 $ (UDA), 96,235,485 $ (UDA), 148,136,483 $ (UDA), 246,465,603 $ (UDA), 272,939,435 $ (UDA), 352,684,550 $ (UDA), 557,262,955 $ (UDA), 752,484,050 $ (UDA), 857,805,069 $ (UDA), 963,704,547 $ (UDA), 752,585,368 $ (UDA), 357,328,890 $ (UDA), 350,871,963 $ (UDA), 409,283,288 $ (UDA), 435,385,509 $ (UDA), 471,692,100 $ (UDA), 566,267,070 $ (UDA), 540,889,873 $ (UDA), 415,722,233 $ (UDA), 523,525,190 $ (UDA), 361,810,500 $ (UDA), 880,813,440 $ (UDA), 805,843,233 $ (UDA), 949,519,630 $ (UDA), 943,368,756 $ (UDA), 783,330,201 $ (UDA), 947,831,661 $ (UDA), 1,172,972,877 $ (UDA), 1,396,986,433 $ (UDA), 1,251,693,039 $ (UDA), 1,805,677,887 $ (UDA), 2,352,244,003 $ (UDA), 2,373,309,219 $ (UDA), 2,924,966,760 $ (UDA), 3,522,289,973 $ (UDA), 3,777,008,774 $ (UDA), 4,055,245,946 $ (UDA), 4,314,534,144 $ (UDA), 4,653,932,339 $ (UDA), 5,204,831,108 $ (UDA), 5,948,552,635 $ (UDA), 6,174,185,937 $ (UDA), 6,693,770,289 $ (UDA), 7,269,204,489 $ (UDA), 7,330,866,971 $ (UDA), 7,745,916,404 $ (UDA), 9,152,627,652 $ (UDA), 11,765,104,230 $ (UDA) Edit this on Wikidata
Canran y diwaith 3 ±1 % Edit this on Wikidata
Cyfartaledd plant 3.211 Edit this on Wikidata
Mynegai Datblygiad Dynol 0.627 Edit this on Wikidata

Gwlad yng Nghanolbarth America yw Gwatemala neu'n swyddogol: Gweriniaeth Gwatamala neu República de Guatemala) ( /ɣwate'mala/). Fe'i lleolir rhwng Mecsico (i'r gogledd-orllewin), y Cefnfor Tawel (i'r de-orllewin), Belîs a'r Caribi i'r gogledd-ddwyrain, a Hondwras ac El Salfador i'r de-ddwyrain. Gyda phoblogaeth o dros 16 miliwn o bobl, mae'n un o wledydd mwyaf Canolbarth Aberica. Y Brifddinas yw Dinas Gwatemala, neu yn Sbaeneg: Nueva Guatemala de la Asunción.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Diwylliant Mayan[golygu | golygu cod y dudalen]

Don Pedro de Alvarado, gorchfygwr Gwatemala

Bu'r Maya yma am dros 1,000 o flynyddoedd, gyda'u tiriogaeth yn ymestyn dros Mesoamerica. Prif nodweddion y diwylliant Mayan oedd seryddiaeth, mathemateg a phensaernïaeth. Yn 16g, gorchfygwyd y trigolion gan Ymerodraeth Sbaen.

Daeth y wlad yn annibynnol oddi wrth Sbaen ar 15 Medi, 1821, ond cafwyd cyfnodau cythryblus yn dilyn hynny, gyda sawl unben yn ceisio rheoli'r wlad, o dan oruchwyliaeth y United Fruit Company (a Llywodraeth yr UDA), fel un o'u banana republics.

Gwrthdaro arfog[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn 1944 cafwyd coup gan y fyddin, a dygwyd yr awennau o ddwylo'r unben Jorge Ubico; eu nod oedd democratiaeth ond parhaodd y rhyfel cartref am dros ddegawd. Yn 1954, daeth i ben pan gosodwyd unben a gefnogwyd gan UDA yn arweinydd y wlad. Ymfudodd llawer o'r teuluoedd brodorol i Fecsico a'r Unol Daleithiau.[1]

Y presennol[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn 2015, cafwyd llawer o wrthdystio sifil yn erbyn llywodraeth Otto Perez Molina.

Y boblogaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae 45% o'r boblogaeth yn Mestizos a'r rhan fwyaf o'r gweddill yn cynnwys disgynyddion Ewropeaidd: Sbaeneg, Almaeneg, Ffrangeg, Sgandinafia ac eraill. Llythrennedd: 75%. Tlodi: 55%. Boblogaeth drefol: 46%. Poblogaeth Benyw: 56%.

Crefydd:

  • Catholig: 59%
  • Protestannaidd (Lutheraidd, Anglicanaidd, Pentecostaidd, ac ati): 40%
  • credoau Mayan: 1%

Economi[golygu | golygu cod y dudalen]

Coffi, cardamom, bananas, siwgr a tacabo yw'r prif gynnyrch allforio. Gyda GDP o dros 6,000 o ddoleri.

Diwylliant[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg
Prif erthygl: Diwylliant Gwatemala
  • llenyddiaeth: Miguel Angel Asturias.
Trigolion San Pedro la Laguna yn dathlu
Cenhedlu'r Forwyn Fair.

Dinas Gwatemala[golygu | golygu cod y dudalen]

Dinas Gwatemala (Zona Pradera)

Sbaeneg: La Nueva Guatemala de la Asunción. Mae'n brifddinas fwyaf poblog a modern yng nghanolbarth America, gyda tua 2.5 miliwn o drigolion. Yn 1976, dioddefodd y ddinas ddaeargryn a'i dinistriodd bron yn gyfan gwbl. Fe'i sefydlwyd yn 1776, Santiago de los Caballeros (Antigua Guatemala) oedd y brifddinas hynafol a gafodd ei dinistrio yn y ddaeargryn yn 1973.

Ffynonellau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Blakeley, Ruth (2009). State Terrorism and Neoliberalism: The North in the South. Routledge. p. 92. ISBN 0415686172.