Gwatemala

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth Guatemala)
Neidio i: llywio, chwilio
República de Gwatemala
Gweriniaeth Gwatemala
Baner Gwatemala Arfbais Gwatemala
Baner Arfbais
Arwyddair: El País de la Eterna Primavera
Anthem: Himno Nacional de Guatemala
Lleoliad Gwatemala
Prifddinas Dinas Gwatemala
Dinas fwyaf Dinas Gwatemala
Iaith / Ieithoedd swyddogol Sbaeneg
Llywodraeth Gweriniaeth
Arlywydd Otto Pérez Molina
Annibyniaeth
Annibyniaeth o Sbaen
15 Medi, 1821
Arwynebedd
 - Cyfanswm
 - Dŵr (%)
 
108,890 km² (106ed)
0.4
Poblogaeth
 - Amcangyfrif 2005
 - Dwysedd
 
12,800,000 (70ain)
134.6/km² (85ain)
CMC (PGP)
 - Cyfanswm
 - Y pen
Amcangyfrif 2005
$62.78 biliwn (71ain)
$4,155 (116ed)
Indecs Datblygiad Dynol (2004) 0.673 (117eg) – canolig
Arian cyfred Quetzal Guatamala (GTQ)
Cylchfa amser
 - Haf
(UTC-6)
Côd ISO y wlad .gt
Côd ffôn +502

Gwlad yng Nghanolbarth America yw Gwatemala (/ɣwate'mala/). Fe'i lleolir rhwng Mexico (i'r gogledd-orllewin), y Cefnfor Tawel (i'r de-orllewin), Belîs a'r Caribi i'r gogledd-ddwyrain, a Hondwras ac El Salfador i'r de-ddwyrain.

Gŵyl draddodiadol gyda chanu a thân gwyllt; ffilmiwyd yn 2008.

Problemau wrth chwarae'r y ffeil hon? Gweler cymorth gyda ffeiliau sain a fideo.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg
Prif erthygl: Hanes Gwatemala

Diwylliant Mayan[golygu | golygu cod y dudalen]

Don Pedro de Alvarado, gorchfygwr Guatemala

Mae'r Maya byw am dros 1,000 o flynyddoedd yn y wlad hon, gan rannu fel hyn: I perido cyn-glasurol, clasurol ac ôl-glasurol. Yn y cyfnod clasurol o nodwedd diwylliant Mayan yn bennaf mewn seryddiaeth, mathemateg a phensaernïaeth. Tikal yw'r mwyaf yn Mesoamerica Maya pyramid. Erbyn 1524 roedd y Maya cytrefu gan y Sbaenwyr dan cyfalaf Pedro de Alvarado, annibyniaeth Guatemala oedd y 15 Medi, 1821.

Wrthdaro arfog[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn ystod ail hanner yr ugeinfed ganrif, roedd rhyfel mawr yn y wlad, a oedd yn gadael llawer o farwolaethau a theuluoedd brodorol eraill a ymfudodd i Fecsico neu'r Unol Daleithiau. Mae'r cyd-fynd heddwch Arwyddwyd yn 1996.

Guatemala dyddiau hyn[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn 2010 y storm Agatha hoffter yn bennaf yn yr arfordir deheuol, dros y llosgfynydd Pacaya eruption a adawodd malurion mewn llawer o'r wlad.

Yn 2015, bu tonnau o arddangosiadau sifil yn erbyn y llywodraeth o Otto Perez Molina.

Y boblogaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg
Prif erthygl: Guatemalans

Mae'n bwysig gwybod bod 40% yn cael eu cynnwys o Indiaid, gyda goruchafiaeth Quiche, Kaqchiquel a Tzutuhil. Ond mae'r hawliadau poblogaeth Mayan yn fwy na 60%.

45% yn mestizos. Mae'r rhan fwyaf o weddill yn cynnwys disgynyddion o Ewropeaid yn eu mwyafrif Sbaeneg, Almaeneg, Ffrangeg, Sgandinafia ac eraill.

Llythrennedd: 75%. Tlodi: 55%. Boblogaeth drefol: 46%. Poblogaeth Benyw: 56%.

Crefydd:

  • Catholig: 59%
  • Protestannaidd (Lutheraidd, Anglicanaidd, Pentecostaidd, ac ati): 40%
  • credoau Mayan: 1%

Economi[golygu | golygu cod y dudalen]

Coffi, cardamom, bananas, siwgr a tacabo yw'r prif gynnyrch allforio. Gyda GDP o dros 6,000 o ddoleri.

Diwylliant[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg
Prif erthygl: diwylliant ar Guatemala

Llenyddiaeth: Miguel Angel Asturias.

Cerddoriaeth: Ricardo Arjona.

Dinas Gwatemala[golygu | golygu cod y dudalen]

Dinas Gwatemala (Zona Pradera)

Hefyd yn cael ei alw'n Guatemala City (yn Sbaeneg: La Nueva Guatemala de la Asunción). Mae'n brifddinas fwyaf poblog a modern ar Canolbarth America, gyda tua 2.5 mln drigolion, yn 1976, dioddefodd y ddinas daeargryn a ddinistriodd bron yn gyfan gwbl, ond yn dod yn fwy contruida a modern. Fe'i sefydlwyd yn 1776, Santiago de los Caballeros (Antigua Guatemala) oedd prifddinas hynafol a gafodd ei dinistrio yn y ddaeargryn ar 1973. Ers yr trefedigaethol, yr elît economaidd a grym y wlad yn canolbwyntio ar y cyfalaf sy'n cael ei byw gan mestizo a ddisgynyddion Ewropeaidd, ond yn gymuned Corea tyfu.

ffynonellau[golygu | golygu cod y dudalen]