Gernikako Arbola

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Y "goeden newydd"
Bonyn yr "Hen Goeden"

Mae Gernikako Arbola ("Coeden Gernika " yn y Fasgeg ) yn goeden dderw sy'n symbol o ryddid traddodiadol i bobl Biscaiaidd, a thrwy estyniad i bobl Gwlad y Basg yn gyffredinol. Tyngodd Arglwyddi Biscay (gan gynnwys brenhinoedd Castile a ffug-Carlaidd i'r orsedd) barchu rhyddid Biscaiaidd oddi tani, ac mae Lehendakari sef Arlywydd Llywodraeth Gwlad y Basg fodern yn tyngu ei llw/ei lw yno.

Brenhinllin[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn yr Oesoedd Canol, byddai cynrychiolwyr pentrefi Biscay yn cynnal gwasanaethau o dan goed mawr lleol. Wrth i amser fynd heibio, disodlwyd rôl cynulliadau ar wahân gan Gynulliad Guernica ym 1512, a byddai ei dderwen yn ennill ystyr symbolaidd, gyda chynulliadau gwirioneddol yn cael eu cynnal mewn tŷ meudwy pwrpasol (mae'r adeilad presennol yn dyddio o 1833). Maria Christina, y Rhaglaw Sbaenaidd a'i mherch ifanc y Frenhines Isabella II oedd y frenhines olaf yn Sbaen i dyngu llw i'r siarteri o dan y dderwen eiconig ym 1839.

Mae'r sbesimenau hysbys [1] yn ffurfio llinach:

  • parhaodd "y tad", a blannwyd yn y 14eg ganrif, 450 o flynyddoedd
  • yr "hen goeden" (1742-1892), a ail-blannwyd ym 1811. Mae'r bonyn bellach yn cael ei chadw mewn temled yn yr ardd gyfagos.
  • goroesodd y trydydd (1858-2004), a ail-blannwyd ym 1860, Fomio Guernica ym 1937 ond bu’n rhaid ei ddisodli oherwydd ffwng . Mae garddwyr llywodraeth Biscaya yn cadw sawl coeden sbâr a dyfir o fes y goeden.
  • ailblannwyd y pedwerydd (1986-2015) ar safle ei dad ar 25 Chwefror 2005. Bu farw o glefyd yn gysylltiedig â lleithder ar 15 Ionawr 2015.
  • plannwyd y pumed ym mis Mawrth 2015, yn 14 oed.

Amlygwyd arwyddocâd y goeden gan ddigwyddiad ychydig ar ôl bomio Guernica. Pan aeth y milwyr Franco i'r dref, rhoddodd Tercio de Begoña, a ffurfiwyd gan wirfoddolwyr Carlaidd o Biscay, warchodwyr arfog o amgylch y goeden i'w hamddiffyn rhag y Falangistiaid, a oedd wedi bod eisiau cwympo'r symbol hwn o genedlaetholdeb Gwlad y Basg. [2]

Mae coeden dderw yn cael ei darlunio ar arfbais herodrol Biscay ac wedi hynny ar arfbeisiau llawer o drefi Biscay. Mae logo dail derw yn cael ei ddefnyddio gan lywodraeth leol Biscay. Mae gan logo plaid genedlaetholgar Gwlad y Basg Eusko Alkartasuna un hanner coch a'r llall yn wyrdd, lliwiau baner Gwlad y Basg. Mae hen fersiwn o logo'r sefydliad ieuenctid cenedlaetholgar Jarrai hefyd yn arddangos dail derw.

Mae awdurdodau Gwlad y Basg yn cyflwyno disgynyddion y goeden fel symbol o gyfeillgarwch i grwpiau diaspora Gwlad y Basg a dinasoedd cysylltiedig.

Bizkaikoarmarri.svg Escudo de Gernika Lumo.svg 200x200px Athletic Club crest 1922.png
Arfau Biscay Arfbais Gernika-Lumo Logo Prifysgol Gwlad y Basg, gyda dehongliad Eduardo Chillida o'r dderwen Fersiwn cynnar o grib y clwb pêl-droed Athletic Bilbao gydag eiconau'r coed a'r ddinas
Mae'r dail derw a'r mes o amgylch arfbais Gwlad y Basg yn gyfeiriad arall at y goeden.

Coed fuero eraill yn Biscay[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Malato yn Luiando, coeden arall o arwyddocâd arbennig i'r Basgiaid.
  • Y dderwen Abellaneda ar gyfer yr Encartaciones Juntas.
  • Y dderwen Gerediaga ar gyfer ardal Durango .
  • Y dderwen Aretxabalagana, lle bu’n rhaid i Bisceuniaid dderbyn eu harglwydd pan ddaeth i roi ei lw ar y fuero o dan dderwen Gernika.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. El Mundo, 26 February 2005, Otro árbol de Gernika
  2. An interview with Jaime del Burgo Torres, the captain that ordered the guard. Allegedly from El Mundo (31 October 2005).

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]