Geraint Jones (Trefor)

Geraint Jones
Ganwyd	Gwynedd
Dinasyddiaeth	Cymru
Alma mater	Prifysgol Aberystwyth
Galwedigaeth	ysgrifennwr, cerddor
Plant	Morgan Jones

Awdur Cymraeg, cerddor, hanesydd ac ymgyrchydd iaith yw Geraint Jones (ganwyd 1942). Ganwyd a magwyd yn Nhrefor, Arfon, Gwynedd. Fo oedd y cyntaf i fynd i'r carchar fel rhan o'r ymgyrch dros yr iaith Gymraeg. Roedd yn un o sefydlwyr Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ac yn ymwneud â gwleidyddiaeth lleol yn ardal Trefor, yn aelod o Gyngor Dosbarth Dwyfor, Gwynedd (1973-87). Mae yn arweinydd Seindorf Trefor er 1969 ac yn aelod o'r Seindorf er 70 o flynyddoedd. Bu'n brifathro Ysgol yr Eifl, Trefor o 1983 - 1997.

Mae’n un o sefydlwyr ac yn Rheolwr Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, Clynnog Fawr, ac yn olygydd ar ei chylchgrawn digidol, Utgorn Cymru , a gyhoeddir yn chwarterol ar lein ac ar grynoddisg ac a ddosberthir i'r deillion yn ogystal. Yn Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llŷn ac Eifionydd 2023 dyfarnwyd Medal Syr T.H. Parry-Williams iddo am ei gyfraniad nodedig i’r iaith a’r diwylliant Cymraeg.

Astudiodd Geraint Jones y Gyfraith yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth 1960-63 a chymwyso ei hun yn athro ym 1964.

Bywyd personol

Ym 1968 priododd Sheena Williams, merch o Drefor, a chawsant ddau o blant - Caren sy’n nyrsio ym Mangor, a Morgan, cyflwynydd ar S4C a chyfieithydd, y ddau yn magu teuluoedd yn Nhrefor.

Cymdeithas yr Iaith

Geraint oedd yn bennaf gyfrifol am yr ymgyrch dros gael ffurflenni a disg treth ffordd Cymraeg. Bu ger bron ynadon Castell-Nedd droeon ym 1965. Ar 28 Ebrill 1965 ac ar 28 Ebrill 1966 dedfrydwyd ef gan Lys Ynadon Abertawe i fis o garchar fel rhan o'r un ymgyrch yn ogystal â mynnu gwŷs Gymraeg. Geraint Jones, felly, oedd y cyntaf i gael ei garcharu dros y Gymraeg ac erbyn diwedd y flwyddyn roedd tri arall wedi'i ddilyn: Gwyneth Wiliam, Neil ap Siencyn a Hywel ap Dafydd.

Roedd Geraint yn bresennol yng nghyfarfod sefydlu Gymdeithas ar 4 Awst 1962 ym Mhontarddulais, ac roedd hefyd yn rhan o’r protest ar Bont Trefechan ar 2 Chwefror 1963. Bu hefyd yn ysgrifennydd y Gymdeithas rhwng 1965 ac 1967.

Yn 2025, cyhoeddwyd gyfrol swmpus o’i waith gan Wasg y Lolfa yn adrodd hanes am ei gyfraniad i'r ymgyrch iaith a'r Gymdeithas, Brwydr yr Iaith (1963-67); cyhoeddwyd gan Y Lolfa.

Llyfryddiaeth

• Rhen Sgŵl (1978)
• Cywrain Wŷr y Cyrn Arian (Pwyllgor Seindorf Trefor, 1988)
• Dianc i Drybini (1991)
• Carchar nid Cartref (Clwb y Bont Pwllheli, 1992)
• Hen Gerddorion Eifionydd (Cyngor Sir Gwynedd, 1993)
• Cyrn y Diafol: Golwg ar Hanes Cynnar Bandiau Pres Chwarelwyr Gwynedd (Gwasg Gwynedd, 2004)
• Band yr Hendra, Wmpa-Wmpa! (Gwasg Carreg Gwalch, 2004)
• Trefor (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, Clynnog Fawr 2006)
• Epil Gwiberod yr Iwnion Jac (Gwasg y Bwythyn, 2009)
• Gŵr Hynod Uwchlaw'rffynnon (Gwasg Carreg Gwalch, 2008)
• (gol.) Malcom Allen (Y Lolfa, 2009)

Gweler hefyd

• Rhestr o ganeuon a recordiwyd gan Seindorf Trefor

Dolennau allanol

• Gwefan yr Academi Archifwyd 2008-10-06 yn y Peiriant Wayback
• Protest iaith, 1999