Etifeddiaeth (cerdd)

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search

Cerdd Gymraeg gan y bardd Gerallt Lloyd Owen yw "Etifeddiaeth" a gyhoeddwyd yn y gyfrol Cerddi'r Cywilydd (1972). Fel cynifer o gerddi Gerallt Lloyd Owen mae "Etifeddiaeth" yn ymdrin â Chymru a Chymreictod. Cerdd benrhydd gynangeddol ydyw a chanddi bum pennill.

Themâu a neges[golygu | golygu cod y dudalen]

Y thema a welir yn amlwg yn y gerdd yw pryder Gerallt Lloyd Owen am ddyfodol y wlad a diffyg awydd ei gyd-Gymry i ymladd drosti. Yn hanner cynta'r gerdd, rhestra'r holl bethau a gawsant yn rhan o'u hetifeddiaeth: gwlad, hanes, ac iaith. Ond er gwaethaf hyn, penderfynasant nad oeddynt am eu parchu a gofalu amdanynt oherwydd adeiladasant ffatrïoedd i gynhyrchu mwg i wenwyno'r amgylchfyd,

Crefft ac arddull[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r gerdd "Etifeddiaeth" yn ymrannu'n ddwy ran a diweddglo a'r adeiladwaith yn gelfydd iawn. Mae'r pwyslais yn y rhan gyntaf ar y ferf oddefol "cawsom" ac yna daw newid wrth i'r bardd ddefnyddio'r ferf weithredol "troesom". Mae hyn yn gosod cynllun pendant i'r bardd gyfley ei neges mewn ffordd glir a grymus. Mae'r trosiad "gwymon o ddynion heb ddal tro'r trai" yn cyfleu delwedd effeithiol i ddisgrifio Cymry heddiw. Ceir cwestiwn rhethregol a gwireb yn y llunell olaf wrth i'r bardd feirniadu agwedd lugoer ei gydwladwyr. Ei fwriad yw procio'r meddwl a llwydda i wneud hynny'n gynnil mewn iaith ffurfiol salmaidd ei naws lle mae urddas y gynghanedd yn cyfoethogi'r mynegiant a hyn yn gweddu i ddifrifoldeb y neges.

Digwydd cyflythrennu bron ym mhob llinell o ganlyniad i gyffyrddiadau cynganeddol y bardd. Nid yw'n medru dianc rhag y grefft o gynganeddu: "darn o dir yn dyst", "a phlannu coed a pheilonau cadarn", "gwerth cynnydd yw gwarth cenedl".

Mesur[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r bardd wedi arbrofi gyda'r mesur yn y gerdd hon ac er bod cynghanedd ymhob llinell nid yw'n dilyn rheolau un o'r mesurau caeth traddodiadol. Does dim patrwm o ran odl na sillafau yn y gerdd. Amrywir hyd y llinellau ac mae disgyblaeth y gynghanedd yn cyfoethogi'r mynegiant. Gellir cyfeirio at y mesur felly fel y wers rydd gynganeddol.

Dyma enghraifft o gynghanedd groes a geir yn y pedwerydd pennill, lle mae'r cytseiniaid yn ail ran y llinell yn cyfateb â'r cytseiniaid yn y rhan gyntaf:

th r / s | th r / s
A throesom iaith yr oesau

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]