Choghur

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Çoğur.jpg
Çoğur yn Amgueddfa Hanes Azerbaijan
Data cyffredinol
Mathliwt gwddw powlen Edit this on Wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Offeryn cerdd llinynnol dwyreiniol yw'r Choghur hefyd Chogur, hefyd Tsiogwr mewn orgraff Gymraeg (Aserbaijaneg: Çoğur; Rwsieg: Чугур), a oedd yn boblogaidd yn y 12 -16g yn y Cawcasws, Iran ac Anatolia, yn rhan o ddefodau'r sect Fwslemaidd Sufi, ym meistroli derfish a chantorion a baledwyr Aseri a Twrceg a elwir yn ashic (Asereg: aşıq).

Etymoleg[golygu | golygu cod y dudalen]

Daw'r enw "chogur" o'r gair Tyrceg "chagyr" (wedi'i gyfieithu - "galwad/i alw"). Hynny yw, mae'r gair yn golygu "offeryn cerdd sydd wedi'i gynllunio i apelio at Dduw, at y Gwirionedd." Yn ddiweddarach cymerodd ffurf mwy ffonetig â “chogur”.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Defnyddiwyd y Chogur, o farnu yn ôl amryw ffynonellau hanesyddol, fel offeryn cerdd milwrol i godi morâl ymhlith rhyfelwyr. Yn aneliadau “Chahanara- Shah Ismail Safavi”, sy'n sôn am ddechrau'r 16g, dywed:[1]

"... Cyn y fyddin orymdeithio fuddugoliaethus, chwaraeodd a chanodd y Chukur Türks-warsagi i godi ysbryd ymladd y milwyr"

Mae Ali Reza Yalchin yn ei waith “The Age of Turkmens in the South”, yn siarad am 9 tant, 15 cribell a thrywydd hyfryd y Chogur. A barnu yn ôl ffeithiau hanesyddol, gallwn ddod i'r casgliad bod y Chogur wedi dod i ddisodli gopuzu ozanov yn y canol oesoedd (12 - 13g, ac yn y canrifoedd 15-16g disodlodd saz yr olaf. Mae rhai mathau o chogur a oedd yn gyffredin yn y Cawcasws, yn ogystal ag ymhlith Turkmens Irac, wedi goroesi hyd heddiw.[2]

Dyluniad a chynhyrchu[golygu | golygu cod y dudalen]

Chogur o'r 15g, wedi'i arddangos ym mhalas Shirvanshahs, Baku, Azerbaijan

Mae gan y chogur sydd wedi'i storio yn sylfaen Amgueddfa Hanes Azerbaijan dri llinyn pâr a 22 cribell. Mae'r achos trwy ddull cydosod wedi'i wneud o bren mwyar Mair (merysen). Mae gorchudd pren ar ben yr achos gyda thrwch o 0.4 mm (yn hytrach 4 mm). Mae'r gwddf a phen yr offeryn wedi'i wneud o goeden cnau Ffrengig, tra bod y pegiau twinio o goeden gellygen. Mae dau dwll soniarus yn cael eu drilio ar ochrau'r gragen ac mae sawl twll wedi'u lleoli ar y dec uchaf.

Hyd llawn - 880 mm
Hyd y corff (drwm) - 400 mm
Lled y corff - 225 mm
Uchder y corff - 140 mm. .
Nifer y cribellau ar y gwddf yw 22.
Mae dau agorfa resonator yn cael eu drilio ar bob ochr i'r corff, a gwneir sawl agorfa ar ben y seinfwrdd. Mae ei raddfa yn mynd o "do" yr wythfed (octave) fach i "sol" yr ail wythfed.

Gellir canu'r Chogur fel offeryn unigol neu fel rhan o ensemble.

Chongur Georgia[golygu | golygu cod y dudalen]

Offeryn o Georgia yw'r Chonguri (ჩონგური) sy'n gysylltiedig â'r pandwri, ond yn fwy a gyda pheg hanner ffordd i lawr y gwddf. Mae ganddo dannau neilon (perfedd yn draddodiadol).

Dolenni[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]