Arbrawf Milgram

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search

Roedd arbrawf Milgram ar ufudd-dod i ffigurau awdurdod yn gyfres o arbrofion seicoleg gymdeithasol a gynhaliwyd gan Stanley Milgram, seicolegydd yma Mhrifysgol Yale. Roedd yn mesur parodrwydd y cyfranogwyr, sef dynion o ystod amrywiol o alwedigaethau gyda lefelau amrywiol o addysg, i ufuddhau i ffigur awdurdod a oedd yn eu cyfarwyddo i berfformio gweithredoedd a oedd yn gwrthdaro â'u cydwybod bersonol. Arweiniwyd y cyfranogwyr i gredu eu bod yn cynorthwyo gydag arbrawf arall, lle bu'n rhaid iddynt roi siociau trydan i "ddysgwr." Cynyddodd y siociau trydan ffug hyn yn raddol i lefelau a fyddai wedi bod yn angheuol pe baent wedi bod yn real.[1]

Canfu'r arbrawf, yn annisgwyl, y byddai cyfran uchel iawn o ddynion yn ufuddhau i'r cyfarwyddiadau, er yn anfoddog. Disgrifiodd Milgram ei ymchwil mewn erthygl yn 1963 yn y Journal of Abnormal and Social Psychology [2] a thrafododd ei ganfyddiadau yn fanylach yn ei lyfr yn 1974, Obedience to Authority: An Experimental View . [3]

Dechreuodd yr arbrofion ym mis Gorffennaf 1961, ar lawr isaf Neuadd Linsly-Chittenden ym Mhrifysgol Yale,[4] dri mis ar ôl dechrau achos troseddol Adolf Eichmann, rhyfelwr o'r Natsïaid yn Jerwsalem. Dyfeisiodd Milgram ei astudiaeth seicolegol i ateb y cwestiwn cyfoes poblogaidd: "Ai dilyn gorchmynion yn unig oedd Eichmann a'i filiwn o gyd-droseddwyr yn yr Holocost? A allem eu galw i gyd yn droseddwyr?"[5] Ailadroddwyd yr arbrawf sawl gwaith o amgylch y byd, gyda chanlyniadau eithaf cyson.[6]

Yr Arbrawf[golygu | golygu cod y dudalen]

Roedd tri unigolyn yn cymryd rhan ym mhob sesiwn yn yr arbrawf:

  • Yr "arbrofwr", a oedd yn gyfrifol am y sesiwn.
  • Yr "athro", gwirfoddolwr ar gyfer un sesiwn. Arweiniwyd yr "athro" i gredu mai cynorthwyo yn unig oeddent, ond hwy mewn gwirionedd oedd gwrthrych yr arbrawf.
  • Y “dysgwr”, actor a chynorthwy-ydd i'r arbrofwr, a oedd yn esgus bod yn wirfoddolwr.

Roedd gwrthrych a'r actor yn cyrraedd y sesiwn gyda'i gilydd. Roedd yr arbrofwr yn dweud wrthynt eu bod yn cymryd rhan mewn "astudiaeth wyddonol o gof a dysgu" i weld beth yw effaith cosb ar allu pwnc i gofio cynnwys. Hefyd, eglurodd bob amser fod y taliad am eu cyfranogiad yn yr arbrawf wedi'i sicrhau waeth beth fo'i ddatblygiad. Tynnodd y gwrthrych a'r actor slipiau papur i benderfynu ar eu rolau. Yn anhysbys i'r gwrthrych, roedd "athro" ar y ddau slip. Byddai'r actor bob amser yn honni mai "dysgwr" oedd ar ei slip yntau, gan sicrhau y byddai'r gwrthrych bob amser yn "athro".

Nesaf, aethpwyd â'r athro a'r dysgwr i ystafell gyfagos lle'r oedd y dysgwr wedi'i glymu i mewn i'r hyn a oedd yn ymddangos fel cadair drydan. Dywedodd yr arbrofwr wrth y cyfranogwyr fod hyn er mwyn sicrhau na fyddai'r dysgwr yn dianc.[2] Mewn amrywiad diweddarach o'r arbrawf, roedd y cynorthwy-ydd yn sôn wrth y cyfranogwr bod ganddo gyflwr ar y galon. Ar ryw adeg cyn y prawf ei hun, rhoddwyd sioc drydanol o'r generadur i'r athro er mwyn rhoi iddo brofiad uniongyrchol o'r sioc y byddai'r dysgwr yn ei dderbyn yn ystod yr arbrawf.

Yna roedd yr athro a'r dysgwr yn cael eu gwahanu fel eu bod yn gallu cyfathrebu, ond heb weld ei gilydd. Yna, rhoddwyd parau o eiriau i'r athro i'w dysgu i'r dysgwr. Dechreuai'r athro ddarllen y rhestr o barau geiriau i'r dysgwr. Byddai'r athro wedyn yn darllen gair cyntaf pob pâr ac yn darllen pedwar ateb posibl. Byddai'r dysgwr yn pwyso botwm i ddangos ei ymateb. Os oedd yr ateb yn anghywir, byddai'r athro yn rhoi sioc i'r dysgwr, gyda'r foltedd yn cynyddu mewn cynyddiadau 15-folt am pob ateb anghywir. Os yn gywir, byddai'r athro yn darllen y pâr geiriau nesaf.[2]

Roedd y gwrthrychau'n credu bod y dysgwr yn cael sioc go iawn am bob ateb anghywir. Mewn gwirionedd, nid oedd unrhyw sioc. Ar ôl i'r dysgwr gael ei wahanu oddi wrth yr athro, gosodai'r dysgwr recordydd tâp oedd wedi'i integreiddio â'r generadur electroshock, a byddai hwnnw'n chwarae synau wedi'u recordio ar gyfer pob lefel sioc. Wrth i foltedd y sioc ffug gynyddu, dechreuai'r dysgwr brotestio, trwy curo dro ar ôl tro ar y wal oedd yn ei wahanu oddi wrth yr athro, er enghraifft. Pan gyrhaeddwyd y folteddau uchaf, disgynnodd y dysgwr yn dawel.[2]

Os oedd athro yn mynegi dymuniad i atal yr arbrawf ar unrhyw adeg, roedd yr arbrofwr wedi cael cyfarwyddyd i roi prociau llafar penodol. Yn y drefn ganlynol, y prociau oedd:[2]

  1. Parhewch os gwelwch yn dda.
  2. Mae'r arbrawf yn ei gwneud yn ofynnol i chi barhau.
  3. Mae'n gwbl hanfodol eich bod yn parhau.
  4. Nid oes gennych ddewis arall, rhaid i chi fynd ymlaen.

Os oedd y gwrthrych yn dal i ddymuno stopio ar ôl pob un o'r pedwar proc geiriol, byddai'r arbrawf yn cael ei hatal. Fel arall, byddai'n cael ei hatal ar ôl i'r pwnc roi'r sioc fwyaf 450-folt dair gwaith yn olynol.[2]

Roedd gan yr arbrofwr hefyd brociau i'w defnyddio pe bai'r athro yn gwneud sylwadau penodol. Os gofynnai'r athro a allai'r dysgwr ddioddef niwed corfforol parhaol, atebodd yr arbrofwr, "Er y gall y siociau fod yn boenus, nid oes unrhyw ddifrod meinwe parhaol, felly ewch ymlaen." Os byddai'r athro yn dweud bod y dysgwr yn amlwg eisiau rhoi'r gorau iddi, byddai'r arbrofwr yn ateb, "P'un a yw'r dysgwr yn ei hoffi ai peidio, mae'n rhaid i chi fynd ymlaen nes iddo ddysgu'r holl barau geiriau'n gywir, felly ewch ymlaen." [2]

Canlyniadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyn cynnal yr arbrawf, holodd Milgram bedwar ar ddeg o feistrwyr seicoleg uwch flwyddyn Prifysgol Yale i ragweld ymddygiad 100 o athrawon damcaniaethol. Credai holl ymatebwyr y bleidlais mai dim ond ffracsiwn bach iawn o athrawon (roedd yr ystod o sero i 3 allan o 100, gyda chyfartaledd o 1.2) fyddai'n barod i roi'r sioc drydan fwyaf. Fe wnaeth Milgram hefyd holi ei gydweithwyr yn anffurfiol a chael eu bod nhw, hefyd, yn credu mai ychydig iawn o wrthrychau fyddai'n mynd y tu hwnt i sioc gref iawn.[2] Cysylltodd hefyd â Chaim Homnick, un o raddedigion Prifysgol Harvard, a nododd na fyddai'r arbrawf hwn yn dystiolaeth bendant o ddieuogrwydd y Natsïaid, oherwydd bod "pobl dlawd yn fwy tebygol o gydymffurfio." Hefyd, holodd Milgram ddeugain o seiciatryddion o ysgol feddygol, a chredent y byddai'r rhan fwyaf o wrthrychau yn atal yr arbrawf erbyn y degfed sioc, pan fo'r dioddefwr yn mynnu bod yn rhydd. Erbyny sioc 300-folt, pan oedd y dioddefwr yn gwrthod ateb, dim ond 3.73 y cant o'r gwrthrychau fyddai'n dal i barhau, ac roeddent yn credu mai "dim ond ychydig dros un rhan o ddeg o un y cant o'r pynciau fyddai'n rhoi'r sioc uchaf ar y bwrdd. " [7]

Yn set gyntaf Milgram o arbrofion, rhoddodd 65 y cant (26 o 40) o gyfranogwyr yr arbrawf y sioc enfawr 450-folt,[2] ac roedd pob sioc yn rhoi o leiaf 300 folt. Roedd y gwrthrychau'n anghyfforddus yn gwneud hynny, ac yn dangos graddau amrywiol o densiwn a straen. Roedd yr arwyddion hyn yn cynnwys chwysu, crynu, atalnodi, brathu eu gwefusau, grwyno, a chloddio eu hewinedd i'w croen, ac roedd rhai hyd yn oed yn cael ffitiau chwerthin neu drawiadau o nerfusrwydd.[2] Fe wnaeth pob cyfranogwr oedi'r arbrawf o leiaf unwaith i'w gwestiynu. Parhaodd y rhan fwyaf ar ôl cael eu sicrhau gan yr arbrofwr. Dywedodd rhai y byddent yn ad-dalu'r arian a dalwyd iddynt am gymryd rhan.

Crynhodd Milgram yr arbrawf yn ei erthygl yn 1974, "The Perils of Obedience", gan ysgrifennu (yn Saesneg):

The legal and philosophic aspects of obedience are of enormous importance, but they say very little about how most people behave in concrete situations. I set up a simple experiment at Yale University to test how much pain an ordinary citizen would inflict on another person simply because he was ordered to by an experimental scientist. Stark authority was pitted against the subjects' [participants'] strongest moral imperatives against hurting others, and, with the subjects' [participants'] ears ringing with the screams of the victims, authority won more often than not. The extreme willingness of adults to go to almost any lengths on the command of an authority constitutes the chief finding of the study and the fact most urgently demanding explanation.

Ordinary people, simply doing their jobs, and without any particular hostility on their part, can become agents in a terrible destructive process. Moreover, even when the destructive effects of their work become patently clear, and they are asked to carry out actions incompatible with fundamental standards of morality, relatively few people have the resources needed to resist authority.[8]

Mae'r cynhyrchydd sioc ffug a chofnodwr digwyddiadau gwreiddiol, neu'r blwch sioc , wedi ei leoli yn Archifau Hanes Seicoleg America .

Perthnasedd i'r Holocost[golygu | golygu cod y dudalen]

Ysgogodd Milgram ymateb beirniadol uniongyrchol yn y gymuned wyddonol drwy honni bod "proses seicolegol gyffredin yn rhan ganolog o ddigwyddiadau'r [arbrofion labordy a'r Almaen Natsïaidd]." Roedd James Waller , Cadeirydd yr Holocost ac Astudiaethau Hil-laddiad yng Ngholeg Keene, hefyd yn gyn-Gadeirydd Adran Seicoleg Coleg Whitworth, o'r farn nad oedd arbrofion Milgram yn cyfateb yn dda i ddigwyddiadau'r Holocost:[9]

  1. Sicrhawyd gwrthrychau arbrofion Milgram ymlaen llaw na fyddai unrhyw ddifrod corfforol parhaol yn deillio o'u gweithredoedd. Roedd y rhai a gyflawnodd yr Holocost, fodd bynnag, yn gwbl ymwybodol eu bod yn anafu a lladd y dioddefwyr.
  2. Nid oedd y gwrthrychau labordy eu hunain yn adnabod eu dioddefwyr ac nid oeddent wedi'u hysgogi gan hiliaeth na rhagfarnau eraill. Ar y llaw arall, dangosodd y rhai a gyflawnodd yr Holocost ddibrisiant dwys o'r dioddefwyr trwy ddatblygiad personol gydol oes.
  3. Nid sadistiaid na heuwyr casineb oedd y rhai a oedd yn rhoi'r gosb yn y labordy, ac yn aml roeddent yn arddangos gofid mawr a gwrthdaro mewnol yn ystod yr arbrawf, yn wahanol i ddylunwyr a gweithredwyr yr Ateb Terfynol (gweler treialon yr Holocost ), a oedd â "nod" clir ar eu dwylo, wedi'u gosod ymlaen llaw.
  4. Parhaodd yr arbrawf am awr, heb unrhyw amser i'r pynciau ystyried goblygiadau eu hymddygiad. Parhaodd yr Holocost am flynyddoedd, gan roi digon o amser i'r holl unigolion a sefydliadau asesu'r sefyllfa yn foesol.[9]

Dehongliadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyflwynodd Milgram ddwy ddamcaniaeth:

  • Y gyntaf yw damcaniaeth cydymffurfiaeth, yn seiliedig ar arbrofion cydymffurfiaeth Solomon Asch, gan ddisgrifio'r berthynas sylfaenol rhwng y grŵp cyfeirio a'r unigolyn. Bydd gwrthrych heb allu nac arbenigedd i wneud penderfyniadau, yn enwedig mewn argyfwng, yn gadael i'r grŵp a'i hierarchaeth wneud y penderfyniadau. Y grŵp yw model ymddygiadol y person.  
  • Yr ail yw damcaniaeth y wladwriaeth asiantig. Yn ôl Milgram, "mae hanfod ufudd-dod yn cynnwys y ffaith bod person yn dod i ystyried eu hunain fel yr offeryn ar gyfer cyflawni dymuniadau rhywun arall, ac felly nid ydynt bellach yn ystyried eu hunain yn gyfrifol am eu gweithredoedd. Unwaith y bydd y newid barn critigol hwn wedi digwydd yn y person, mae holl nodweddion hanfodol ufudd-dod yn dilyn."[10]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Blass, Thomas (1999). "The Milgram paradigm after 35 years: Some things we now know about obedience to authority". Journal of Applied Social Psychology 29 (5): 955–978. doi:10.1111/j.1559-1816.1999.tb00134.x. as PDF Error in webarchive template: Check |url= value. Empty.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 Milgram, Stanley (1963). "Behavioral Study of Obedience". Journal of Abnormal and Social Psychology 67 (4): 371–8. doi:10.1037/h0040525. PMID 14049516. http://content.apa.org/journals/abn/67/4/371. as PDF. Error in webarchive template: Check |url= value. Empty.
  3. Milgram, Stanley (1974). Obedience to Authority; An Experimental View. Harpercollins. ISBN 978-0-06-131983-9.
  4. Zimbardo, Philip. "When Good People Do Evil". Yale Alumni Magazine. Yale Alumni Publications, Inc. Cyrchwyd April 24, 2015.
  5. Search inside (2013). "Could it be that Eichmann and his million accomplices in the Holocaust were just following orders? Could we call them all accomplices?". Cyrchwyd July 20, 2013.
  6. Blass, Thomas (1991). "Understanding behavior in the Milgram obedience experiment: The role of personality, situations, and their interactions". Journal of Personality and Social Psychology 60 (3): 398–413. doi:10.1037/0022-3514.60.3.398. http://www.stanleymilgram.com/pdf/understanding%20behavoir.pdf.
  7. Milgram, Stanley (1965). "Some Conditions of Obedience and Disobedience to Authority". Human Relations 18 (1): 57–76. doi:10.1177/001872676501800105.
  8. Milgram, Stanley (1974). "The Perils of Obedience". Harper's Magazine. Archifwyd o y gwreiddiol ar December 16, 2010. https://web.archive.org/web/20101216075927/http://home.swbell.net/revscat/perilsOfObedience.html. Abridged and adapted from Obedience to Authority.
  9. 9.0 9.1 James Waller (February 22, 2007). What Can the Milgram Studies Teach Us... (Google Book). Oxford University Press. pp. 111–113. ISBN 978-0199774852. Cyrchwyd June 9, 2013.
  10. Nissani, Moti (1990). "A Cognitive Reinterpretation of Stanley Milgram's Observations on Obedience to Authority". American Psychologist 45 (12): 1384–1385. doi:10.1037/0003-066x.45.12.1384. http://www.is.wayne.edu/mnissani/PAGEPUB/milgram.htm.