Amper

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Defnyddir "galfanomedr" i fesur cerrynt trydanol, gyda nodwydd magnetig yn cael ei symud gan y cerrynt, ac felly'n rhoi darlleniad o'r ampers.

Mae amper (Ffrangeg: Ampère) (symbol: A) yn uned SI rhyngwladol sy'n hafal i un uned o gerrynt trydan.[1] ac sy'n un o'r saith prif uned. Y chwe arall yw'r: metr, kelvin, eiliad, Môl, candela a'r kilogram.

Tardd yr enw o enw tad electrodeinameg, sef André-Marie Ampère (1775–1836), mathemategydd a Ffisegydd Ffrengig. Yn ymarferol, caiff yr enw'i dalfyru'n amp (lluosog Cymraeg: amps).

Diffiniad[golygu]

Yn ymarferol, gellir diffinio amper fel mesur o hyn-a-hyn o wefr trydanol yn pasio heibio i ryw bwynt neu'i gilydd am rhyw gyfnod (neu uned) o amser h.y. mae tua 6.241 × 1018 o electronau'n pasio heibio rhyw bwynt penodol yn gyfystyr ag amp.[2]

Mae Deddf grym Ampere (Saesneg: Ampère's force law) yn hawlio fod grym atynol yn bodoli rhwng dwy weiren cyfochrog sy'n dargludo cerrynt trydanol. Cynhwysir y grym atynol hwn yn y diffiniad swyddogol o'r amper; sef "cerrynt cyson sy'n cynhyrchu grym atynol o 2 × 10–7 newton (uned) y fetr, o ran hyd, a hynny rhwng dau dargludydd syth, cyfochrog... wedi'u gosod un fetr oddi wrth ei gilydd mewn faciwm.[3]

Yn nhermau mathemateg, gellir diffinio Deddf Grymiant Ampere fel:

2 \times 10^{-7}\ {\rm\tfrac N m}=k_A\frac{1{\rm A}\cdot 1{\rm A}}{1{\rm m}}

felly:

1\ {\rm A}=\sqrt{\frac{2\times 10^{-7}\rm\ N}{k_A}}

Diffinir uned SI gwefr (sef y coulomb) fel, "hyn-a-hyn o drydan sy'n llifo mewn un eiliad gan gerrynt o un ampere."[4] Ar y llaw arall, mae cerrynt o un ampere yn wefr o un coloumb sy'n pasio rhyw bwynt neu'i gilydd am gyfnod o un eiliad:

\rm 1\ A=1\tfrac C s

I gyffredinoli, mae gwefr Q wedi ei ddiffinio gan gerrynt cyson I sy'n llifo dros gyfnod o amser t fel Q = It.

Cyfeiriadau[golygu]

  1. Diffiniad swyddogol BIPM
  2. Bodanis, David. (2005). Electric Universe. New York: Three Rivers Press
  3. Paul M. S. Monk, Physical Chemistry: Understanding our Chemical World, John Wiley and Sons, 2004 gwefan.
  4. Bureau International des Poids et Mesures. (2006).The International System of Units (SI), 8th ed. p. 144.
Physics template.svg Eginyn erthygl sydd uchod am ffiseg. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.