Y Rhyfel Saith Mlynedd

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Y Rhyfel Saith Mlynedd
Kunersdorff.jpg
Un o frwydrau mawr y Rhyfel Saith Mlynedd
(llun gan Alexander Kotzebue, 1848)
Dyddiad 1754 neu 1756 - 1763
Lleoliad Ewrop, Affrica, India, Gogledd America, Pilipinas
Canlyniad Cytundeb Paris
Cytundeb Hubertusburg
Cydryfelwyr
Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Teyrnas Prwsia
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Teyrnas Prydain Fawr a'i Colonies Americanaidd
Etholaeth Brunswick-Lüneburg (Hanover)
Flag of the Iroquois Confederacy.svg Ffederasiwn Iroquois
Flag Portugal (1707).svg Teyrnas Portiwgal
Wappen Braunschweig.svg Tywysogaeth Brunswick-Wolfenbüttel
Flag of Hesse.svg Landgraviate Hesse-Kassel
20px Austria
Pavillon royal de France.svg Teyrnas Ffrainc a'i Gwladfeydd
Baner Rwsia Ymerodraeth Rwsia
Baner Sweden Teyrnas Sweden
Flag of Cross of Burgundy.svg Teyrnas Sbaen
Flag of Electoral Saxony.svg Etholaeth Sacsoni
Flag of the Kingdom of the Two Sicilies 1816.gif Teyrnas Napoli a Sicily
Flag of the Kingdom of Sardinia.svg Teyrnas Sardinia
Arweinwyr
Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Frederick II
Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Friedrich Wilhelm von Seydlitz
Union flag 1606 (Kings Colors).svg John Manners
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Edward Boscawen
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Barwn Clive
Union flag 1606 (Kings Colors).svg James Wolfe
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Barwn Amherst
Ferdinand, dug Brunswick
20px Cownt von Daun
20px Franz Moritz von Lacy
20px Charles Alexander of Lorriane
20px Ernst von Laudon
Pavillon royal de France.svg Louis XV
Pavillon royal de France.svg Louis-Joseph de Montcalm
Baner Rwsia Elisabeth
Baner Rwsia Pyotr Saltykov
Flag of Electoral Saxony.svg Frederick Augustus II

Yn ystod y Rhyfel Saith Mlynedd (1756-1763) roedd Teyrnas Prydain Fawr, Prwsia a Hanofer ar y naill ochr yn brwydro yn erbyn Ffrainc, Awstria, Sweden a Sacsoni ar y llall. Am fod y mwyafrif o wledydd mawr Ewrop yn ymrwymedig i'r rhyfel a bod brwydrau ledled Ewrop yn ogystal ac yn ardaloedd sydd heddiw yn rhan o Ganada, Unol Daleithiau America, India a'r Môr Caribî, gellir dweud fod hi wedi bod y wir "rhyfel byd cyntaf". Hwyrach, roedd Sbaen a Portiwgal yn cymryd rhan hefyd ac oedd ymosodiad ar byddyn yr Iseldiroedd yn India, er roedden nhw ei hunain yn amhleidiol.

Roedd y rhyfel hwn yn dilyn Rhyfel Olyniaeth Awstria, a adawodd nifer o broblemau heb eu datrys, er bod Ewrop yn newid yn gyflym gyda Ffrainc, Awstria a Rwsia, oedd wedi bod yn elynion ers ganrifoedd, yn cydweithio. Roedd hynny yn fygythiad i Brwsia - a roedd Prydain yn ddechrau poeni am Hanofer. Oblegid hynny, roedd yn naturol fod Prydain a Phrwsia yn cydweithio, hefyd. Achos arall y rhyfel roedd cystadleuaeth rhwng Prydain a Ffrainc ar gyfer gwladfeydd.

Yn wyneb ymosodiadau Awstria a Rwsia, enillodd Ffrederic Fawr, brenin Prwsia, nifer o fuddugoliaethau syfrdanol, ond gan fod adnoddau Awstria a Rwsia gymant mwy na'r eiddo ef, roedd ar fin cael ei orchfygu. Achubwyd ef pan fu farw tsarina Rwsia, Elisabeth I yn 1761. Roedd ei holynydd, Pedr III, yn edmygu Ffrederic yn fawr, a gwnaeth gytundeb heddwch ag ef.

O ganlyniad i'r cytundebau heddwch a arwyddwyd ar 10 Chwefror, 1763 ym Mharis rhwng Prydain a Portiwgal ar y naill ochr a Ffrainc a Sbaen ar y llall, roedd pethau yn newid yn y gwladfeydd. Cafodd Prydain Fflorida o Sbaen a gorfodwyd i Ffrainc rhoi'r ardal i'r gorllewin i Afon Mississippi i Sbaen. Collodd Ffrainc Ganada, a'r ardaloedd i'r dwyrain i Afon Mississippi a'r ardaloedd o amgylch y Llynnoedd Mawr i Brydain. Fel hynny, doedd dim ond New Orleans, rhan gorllewinol Hispaniola (heddiw Haiti) a rhai ynysoedd eraill yn aros yn ddiriogaethau Ffrengig ar ôl y rhyfel. A chollodd Ffrainc ei thiriogaethau yn India, Senegambia (heddiw: Senegal a Gambia) ac ati i Brydain, hefyd.

Ar 15 Chwefror, 1763 arwyddwyd cytundeb heddwch rhwng Prwsia a'i elynion oedd yn gwrthdroi y ffiniau i'r hyn yr oeddent o flaen y rhyfel.

O ganlyniad i'r rhyfel hwn daeth Prwsia i fod yn un o'r pump gwlad gryfaf Ewrop. Collodd Ffrainc bron ei holl wladfeydd ac felly daeth yn awyddus iawn i geisio dial ar Brydain. A daeth Prydain i fod y wlad gryfaf yn y byd, yn arbennig ar y môr, a chanddi'r gwladfeydd ehangaf.