Henri Matisse

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Henri Matisse
Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg
Matisse, 1933
Ganwyd 31 Rhagfyr, 1869
Le Cateau-Cambrésis, Ffrainc
Bu farw 3 Tachwedd, 1954
Cimiez
Yn enwog am Dylunydd, Printiwr, Cerflunydd
Fauvism, Moderniaeth
Galwedigaeth Arlunydd

Arlunydd Ffrengig oedd Henri Matisse (31 Rhagfyr, 18693 Tachwedd, 1954). Roedd yn un o arlunwyr enwocaf yr 20fed ganrif am ei ddefnydd o liw ac arddull rhydd. Yn ddylunydd, argraffwr a cherflunydd fe'i adnabyddir yn bennaf fel peintiwr.[1]

Gyda Pablo Picasso a Marcel Duchamp ystyrir Matisse yn o'r tri arlunydd a oedd yn bennaf gyfrifol am ysbrydoli'r datblygiadau chwyldroadol yng nghelfyddydau gweledol yr 20fed ganrif.[2][3][4][5]

Er iddo gael ei labeli yn wreiddiol fel rhan o'r grŵp Fauve, erbyn y 1920au fe'i cydnabuwyd fel un a oedd yn driw i draddodiad clasurol peintio Ffrangeg.[6]

Bywyd Cynnar[golygu]

Ganed ef yn Henri-Émile-Benoît Matisse yn Le Cateau-Cambrésis, Nord-Pas-de-Calais, Ffrainc, a magwyd ef yn Bohain-en-Vermandois yng ngogledd-ddwyrain Ffrainc, lle'r oedd gan ei rieni fusnes hadau. Yn 1887 aeth i Paris i astudio'r gyfraith, ac wedi pasio ei arholiadau, bu'n gweithio fel gweinyddwr llys yn Le Cateau-Cambrésis. Dechreuodd arlunio yn 1889, a phenderfynodd ddod yn arlunydd. Dychwelodd i Paris i astudio, ac yn 1897 a 1898, ymwelodd â'r arlunydd John Peter Russell ar ynys Belle Île ar arfordir Llydaw. Cyflwynodd Russell waith Vincent van Gogh iddo, a newidiodd Matisse ei arddull yn llwyr. Dylanwadwyd arno hefyd gan Paul Cézanne, Gauguin a Paul Signac, a chan arlunwaith Japaneaidd. Cynhaliodd ei arddangosfa gyntaf ar ei ben ei hun yn 1904. Yn 1905 symudodd i dde Ffrainc.

Fauvisme[golygu]

Roedd Matisse ac André Derain yn brif arweinwyr Fauvisme, mudiad celfyddydol a ddechreuodd tua 1900 ac a barhaodd hyd nes tua 1910. Ymhlith aelodau eraill y grŵp oedd Georges Braque, Raoul Dufy, a Maurice de Vlaminck.[7][7][8] Roedd eu lluniau'n cyfleu teimlad gyda defnydd gwyllt, amhersain o liwiau gan ddiystyri lliwiau go iawn y pwnc dan sylw. Roedd newydd-deb ei harddull yn syfrdanu rhai o'r beirniaid, gyfag un yn disgrifio ei gwaith fel 'Pot paent wedi'i daflu yn wyneb y cyhoedd'.

Pan arddangoswyd eu gwaith yn yr un oriel â cherflun traddodiadol fe ddywedodd feirniad arall bod y cerflun parmi les fauves (ymhlith yr anifeiliaid gwylltion) ac fe gydiodd yr enw Fauve.[9] Ar ddiwedd ar y mudaid Fauve, parhaodd Matisse i fod yn gynhyrchiol. Symudodd i Montparnasse ym Mharis a oedd yn boblogaidd gydag arlunwyr ifanc, er i'w wisg geidwadol ac arferion gwaith trefnus fod yn gwbl groes i fywyd Bohemaidd yr ardal. Yn awyddus i ddarganfod dylanwadau newydd, teithiodd i Algeria, Morocco a Sbaen yn ymdiddori yng nghelfydd Affricanaidd ac Arabaidd.

Gertrude Stein ac Académie Matisse[golygu]

Llofnod Matisse

Ym 1906 daeth yn gyfeillgar â Pablo Picasso, a oedd ddeuddeg mlynedd yn iau. Yn ffrindiau oes, fe gymharwyd eu gwaith yn aml, er i Matisse gweithio'n bennaf o natur a Picasso o'r dychymyg. Cyfarfu'r ddau yn salon y casglwyr ariannog teulu'r Stein. Daeth Gertrude Stein a'i chyfeillion y chwiorydd Cone yn noddwyr Matiesse a Picasso gan brynu llawer o'u gweithiau. Sefydlodd ei gyfeillion yr Académie Matisse ym Mharis, a bu Matisse yn dysgu yno o 1911 hyd 1917.

Ail rhyfel byd[golygu]

Ym 1939 fe'i wahanodd o'i wraig wedi 41 mlynedd. Ym 1941, yn dilyn llawdriniaeth, bu rhaid iddo ddefnyddio cadair olwyn. Ei symudiad wedi'i gyfyngu, fe ddechreuodd 'peintio gyda siswrn' gan greu collages o bapur yn dangos ei allu i dod a'i ddawn gyda lliwiau i gyfrwng newydd. Yn y 1940au fe weithiodd fel dylunydd graffig yn gynhyrchu darluniau ar gyfer llyfrau a dros gant o lithograffau.

Er yn anwleidyddol, fe'i syfrdanwyd pan glywodd am ei ferch Marguerite, a oedd wedi bod yn aelod o'r Résistance yn erbyn y Natsïaidd, yn cael ei harteithio (bron hyd nes iddi farw) mewn carchar yn Rennes. Fe anfonwyd Marguerite i Wersyll-garchar Ravensbrück ond llwyddodd ddianc oddi ar y trên a oedd yn ei chludo yn ystod ymosodiad bomio. Wedi iddi guddio mewn coedwig fe'i hachubwyd gan ymladdwyr Résistance.[10]

Blynyddoedd olaf[golygu]

Ym 1951 gorffennodd Matisse brosiect pedair blynedd yn cynllunio addurniadau a ffenestri ar gyfer Chapelle du Rosaire de Vence, a adnabyddir yn 'Capel Matisse' [11] Yn ôl y miliwnydd David Rockefeller, gwaith olaf Matisse oedd cynllunio ffenestri ar gyfer eglwys ym Pocantico Hills ger ystâd Rockefeller i'r gogledd o Efrog Newydd [12] Bu farw Matisse yn 84 oed yn 1954, fe'i gladdwyd yn Monastère Notre Dame de Cimiez ger Nice.

Cyfeiriadau[golygu]

  1. Myers, Terry R. (July–August 2010). "Matisse-on-the-Move". The Brooklyn Rail. http://brooklynrail.org/2010/07/artseen/matisse-on-the-move. 
  2. "Tate Modern: Matisse Picasso". Tate.org.uk. http://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibition/matisse-picasso. Adalwyd 13 February 2010. 
  3. Adrian Searle (7 May 2002). "Searle, Adrian, A momentous, tremendous exhibition, The Guardian, Tuesday 7 May 2002". Guardian (UK). http://www.guardian.co.uk/culture/2002/may/07/artsfeatures. Adalwyd 13 February 2010. 
  4. "Trachtman, Paul, Matisse & Picasso, Smithsonian, February 2003". Smithsonianmag.com. http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/matisse.html. Adalwyd 13 February 2010. 
  5. "Duchamp's urinal tops art survey". news.bbc.co.uk. 1 December 2004. http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4059997.stm. Adalwyd 10 December 2010. 
  6. Wattenmaker, Richard J.; Distel, Anne, et al. (1993). Great French Paintings from the Barnes Foundation. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 0-679-40963-7. p. 272
  7. 7.0 7.1 John Elderfield, The "Wild Beasts" Fauvism and Its Affinities, 1976, Museum of Modern Art, p.13, ISBN 0-87070-638-1
  8. Freeman, Judi, et al., The Fauve Landscape, 1990, Abbeville Press, p. 13, ISBN 1-55859-025-0.
  9. Chilver, Ian (Ed.). "Fauvism", The Oxford Dictionary of Art, Oxford University Press, 2004. Retrieved from enotes.com, 26 December 2007.
  10. Heftrig, Ruth; Olaf Peters; Barbara Maria Schellewald [editors] (2008), Kunstgeschichte im "Dritten Reich": Theorien, Methoden, Praktiken, Akademie Verlag, p. 429; Spurling, Hilary, Matisse the Master: A Life of Henri Matisse, the Conquest of Colour, 1909–1954, p.424.
  11. Sister Jacques-Marie Influence for Matisse's Rosary Chapel, Dies, NY Times, 29 September 2005 Retrieved 27 July 2010
  12. David Rockefeller, It is a pleasure to welcome you to the Union Church of Pocantico Hills, Union Church of Pocantico Hills website, accessed 30 July 2010