Andrew Mountbatten-Windsor
| Andrew Mountbatten-Windsor | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 Andrew yn 2017 | |||||
| Ganwyd | Y Tywysog Andrew o Gaeredin 19 Chwefror 1960 Palas Buckingham, Llundain, Lloegr | ||||
| Priod | Sarah Ferguson (pr. 1986; ysg. 1996) | ||||
| Plant |
| ||||
| |||||
| Teulu | Windsor | ||||
| Tad | Y Tywysog Philip, Dug Caeredin | ||||
| Mam | Elisabeth II | ||||
Aelod o deulu brenhinol y Deyrnas Unedig yw Andrew Albert Christian Edward Mountbatten-Windsor, a oedd yn cael ei adnabod gynt fel y Tywysog Andrew, Dug Caerefrog (ganwyd 19 Chwefror 1960). Ef yw ail fab a thrydydd plentyn Elisabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig a'r Tywysog Philip.
Yn yr 1980au roedd yn adnabyddus am ei wasanaeth milwrol a'r rhan a chwaraeodd yn Rhyfel y Falklands, ac am ei garwriaeth gyda Koo Stark. Ei lysenw a gafodd ers dyddiau ysgol oedd "Randy Andy"[1]. Priododd Sarah Ferguson yn 1986 a cawsant ddau ferch, Eugenie a Beatrice. Gwahanodd y cwpl yn 1992 cyn ysgaru yn 1996, digwyddiad a gafodd gryn dipyn o sylw gan y papurau newyddion tabloid.
Cysylltiadau â Jeffrey Epstein
[golygu | golygu cod]O ddiwedd y 2010au ymlaen bu Andrew yn rhan o'r sgandal ynghylch y troseddwr rhyw Jeffrey Epstein. Oherwydd ei gysylltiad ag Epstein roedd Andrew eisioes wedi colli ei rôl fel Cynrychiolydd Arbennig y Deyrnas Unedig o ran Buddsoddiad a Masnach Rhyngwladol yn 2011.[2] Honnir iddo gael rhyw gyda merch a oedd o dan oed, sef Virginia Roberts, ar 10 Mawrth 2001.
Ym mis Tachwedd 2019 ymddangosodd ar y rhaglen Newsnight gan wadu'r honiadau hyn.[3] Ar 20 Tachwedd 2019 dywedodd na fyddai'n ymgymryd â dyletswyddau brenhinol rhagor.[4]
Gyda ryddhau ffeiliau Epstein yn 2025 cafwyd rhagor o fanylion am y berthynas a'r dystiolaeth yn erbyn ef a'i gyfaill.
Colli teitlau
[golygu | golygu cod]Ar 13 Ionawr 2022, collodd y Tywysog y rhan fwyaf o'i deitlau milwrol a'r defnydd o'r teitl Ei Uchelder Brenhinol.[5] Ar 17 Hydref 2025 cytunodd i beidio defnyddio ei deitlau, gan gynnwys y teitl Dug Caerefrog.[6] Bydd yn parhau i fod yn berchen ar ddugiaeth am fod honno wedi ei chreu gan Ddeddf Seneddol.[7]
Ar 30 Hydref 2025, cyhoeddodd y Brenin y byddai proses yn cychwyn i dynnu ei deitl fel Tywysog Andrew ac o hynny ymlaen byddai'n cael ei adnabod fel Andrew Mountbatten Windsor. Bydd hefyd yn gadael ei gartref yn y Royal Lodge gan symud i stâd Sandringham yn Norfolk.[8] Cyhoeddwyd hefyd y byddai'n colli ei deitl anrhydeddus milwrol o Is-Lyngesydd.[9] Gwnaed cyhoeddiad swyddogol am golli ei deitl fel Tywysog, yn The Gazette, dyddiedig 3 Tachwedd 2025.[10]
Bywyd cynnar ac addysg
[golygu | golygu cod]Ganwyd Andrew yn yr Ystafell Felgaidd ym Mhalas Buckingham ar y 19eg o Chwefror 1960. Ef oedd trydydd plentyn ac ail fab Elizabeth II, brenhines y Deyrnas Unedig, a'r Tywysog Philip, Dug Caeredin, a thrydydd ŵyr y Frenhines Elizabeth, y Fam Frenhines. Cafodd ei fedyddio yn Ystafell Gerddoriaeth y palas ar 8 Ebrill 1960 gan Archesgob Caergaint ar y pryd, sef Geoffrey Fisher. Ei rieni bedydd oedd y Tywysog Henry, Dug Caerloyw; y Dywysoges Alexandra, Arglwyddes Anrhydeddus Ogilvy; John Elphinstone, Arglwydd Elphinstone; Hugh FitzRoy, Iarll Euston; a Georgina, yr Arglwyddes Kennard, a chafodd ei enwi ar ôl ei dad-cu ar ochr ei dad, y Tywysog Andrew o Wlad Groeg a Denmarc.
Penodwyd athrawes i edrych ar ôl y tywysog, fel y gwnaethpwyd gyda'i frawd a'i chwaer, a hi oedd yn gyfrifol am ei addysg gynnar ym Mhalas Buckingham. Yna, danfonwyd Andrew i Ysgol Baratoi Heatherdown cyn iddo fynychu Gordonstoun yng ngogledd yr Alban ym mis Medi 1973. Graddiodd Andrew ym mis Gorffennaf ddwy flynedd yn ddiweddarach gyda Lefel A mewn Hanes, Economeg a Gwyddor Wleidyddol. Nid aeth Andrew i'r brifysgol ond mynychodd Goleg Llyngesol Brenhinol Brittania yn Dartmouth.
Gweler hefyd
[golygu | golygu cod]- Andrew Mountbatten-Windsor a Jeffrey Epstein (Cyhuddiadau am ei berthynas gyda phlant dan oed).
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ http://www.express.co.uk/news/royal/471095/Koo-Stark-s-racy-past-ended-her-relationship-with-Prince-Andrew Express; cyrchwyd 11 Hydref 2014
- ↑ "Prince Andrew: Envoy career plagued with controversy". BBC News (yn Saesneg). 2011-03-07. Cyrchwyd 2026-02-17.
- ↑ "As it happened: Prince Andrew's Interview". BBC News. 16 Tachwedd 2019. Cyrchwyd 16 Tachwedd 2019.
- ↑ Quinn, Ben (20 November 2019). "Prince Andrew to step back from public duties 'for foreseeable future'". The Guardian. Cyrchwyd 20 Tachwedd 2019.
- ↑ "Prince Andrew loses military titles and patronages". BBC News (yn Saesneg). 13 Ionawr 2022. Cyrchwyd 13 Ionawr 2022.
- ↑ "Y Tywysog Andrew yn ildio ei holl deitlau brenhinol". newyddion.s4c.cymru. 17 Hydref 2025. Cyrchwyd 17 Hydref 2025.
- ↑ "Prince Andrew latest: 'I must go a step further' - Duke explains move to give up royal title". Sky News (yn Saesneg). Cyrchwyd 17 Hydref 2025.
- ↑ Davies, Caroline (30 Hydref 2025). "Prince Andrew to be stripped of titles and move out of Royal Lodge". The Guardian (yn Saesneg). ISSN 0261-3077. Cyrchwyd 30 Hydref 2025.
- ↑ "Andrew Mountbatten Windsor 'i golli ei deitl milwrol olaf'". newyddion.s4c.cymru. 2025-11-06. Cyrchwyd 2025-11-06.
- ↑ "King officially strips Andrew of prince title". BBC News (yn Saesneg). 2025-11-06. Cyrchwyd 2025-11-06.