Ralph Ellison

Ralph Ellison
Ralph Ellison
	Ralph Ellison ym 1961.
Ganwyd	1 Mawrth 1914 ; Dinas Oklahoma
Bu farw	16 Ebrill 1994
Dinasyddiaeth	Unol Daleithiau America
Alma mater	Frederick A. Douglass High School ;
Galwedigaeth	ysgrifennwr, awdur ysgrifau, nofelydd, rhyddieithwr, critig, ysgolhaig llenyddol
Adnabyddus am	Invisible Man, Juneteenth, Three Days Before the Shooting..., Shadow and Act
Prif ddylanwad	Ernest Hemingway
Gwobr/au	Medal Rhyddid yr Arlywydd, Gwobr Cenedlaethol y Llyfr, Medal Langston Hughes, Commandeur des Arts et des Lettres‎

Llenor o'r Unol Daleithiau oedd Ralph Waldo Ellison (1 Mawrth 1913 – 16 Ebrill 1994) sydd yn nodedig am ei nofel Invisible Man (1952), un o'r gweithiau pwysicaf yn llenyddiaeth yr Americanwyr Affricanaidd.

Ganed ef i deulu croenddu o'r dosbarth gweithiol yn Ninas Oklahoma, Oklahoma, Unol Daleithiau America. Credai am y rhan fwyaf o'i oes taw 1914 oedd blwyddyn ei eni, ond mae cofnod o'r cyfrifiad cenedlaethol yn profi iddo gael ei eni ym 1913.^[1] Dysgodd i ganu'r trwmped, ac astudiodd gerddoriaeth yn Sefydliad Normal a Diwydiannol Tuskegee (bellach Prifysgol Tuskegee) yn Alabama am dair blynedd cyn symud i Ddinas Efrog Newydd ym 1936. Yno, fe ddaeth yn gyfeillgar â Richard Wright, a anogodd iddo geisio lenydda. Ymddiddorai Ellison yn gryf mewn darllen ac ysgrifennu, a phenderfynodd i ganlyn gyrfa lenyddol yn hytrach nag ennill ei damaid fel cerddor. Dechreuodd gyfrannu straeon byrion, adolygiadau, ac ysgrifau i gyfnodolion ym 1937. Gweithiodd i'r Prosiect Llenorion Ffederal (FWP), un o raglenni'r Fargen Newydd, o 1938 i 1942, a gwasanaethodd yn rheolwr golygyddol The Negro Quarterly ym 1941.^[2] Ni chafodd ei alw i'r lluoedd arfog yn ystod yr Ail Ryfel Byd, ond ymunodd â Llynges Fasnachol yr Unol Daleithiau ym 1943 a gwasanaethodd yn weinydd a chogydd ar sawl llong.

Cyhoeddwyd ei gampwaith, Invisible Man, ym 1952, a dyna'r unig nofel ganddo a gyhoeddwyd yn ystod ei oes. Archwilia'r stori hon brofiadau Americanwr Affricanaidd dienw yn Harlem sydd yn ymlafnio yn erbyn hiliaeth ac anweledigrwydd cymdeithasol, a'i frwydr i ddeall ac hawlio'i hunaniaeth. Derbyniodd glod gan feirniaid a darllenwyr, ac enillodd y Wobr Lyfr Genedlaethol am Ffuglen ym 1953. Fodd bynnag, cafodd ei gondemnio gan ambell awdur croenddu am ganolbwyntio ar arddull a chrefft ei waith yn hytrach na pholemeg wleidyddol a dadleuon dros newid cymdeithasol.

Cyhoeddodd Ellison ddwy gyfrol arall yn ystod ei oes, y casgliadau o ysgrifau Shadow and Act (1964) a Going to the Territory (1986). Darlithiodd yn fynych ar bynciau diwylliannol yr Americanwyr Affricanaidd, gan gynnwys llên gwerin, ac ysgrifennu creadigol, ac addysgodd mewn sawl coleg a phrifysgol ar draws yr Unol Daleithiau. Bu farw Ralph Ellison yn Efrog Newydd yn 81 oed, o ganser y pancreas.^[3] Wedi ei farwolaeth, cyhoeddwyd casgliad o'i straeon byrion, Flying Home, and Other Stories (1996), y nofelau anorffenedig Juneteenth (1999) a Three Days Before the Shooting... (2010), a detholiadau o'i lythyrau ac ysgrifau.

Cyfeiriadau

↑ Arnold Rampersad, Ralph Ellison: A Biography (Efrog Newydd: Alfred A. Knopf, 2007), tt. 5–6. ISBN 978-0375408274.
↑ (Saesneg) Ralph Ellison. Encyclopædia Britannica. Adalwyd ar 21 Mehefin 2023.
↑ (Saesneg) Richard D. Lyons, "Archifwyd 2023-10-28 yn y Peiriant Wayback", The New York Times (17 Ebrill 1994). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 21 Mehefin 2023.

[1] Arnold Rampersad, Ralph Ellison: A Biography (Efrog Newydd: Alfred A. Knopf, 2007), tt. 5–6. ISBN 978-0375408274.

[2] (Saesneg) Ralph Ellison. Encyclopædia Britannica. Adalwyd ar 21 Mehefin 2023.

[3] (Saesneg) Richard D. Lyons, "Archifwyd 2023-10-28 yn y Peiriant Wayback", The New York Times (17 Ebrill 1994). Archifwyd o'r dudalen we wreiddiol drwy gyfrwng archive.today ar 21 Mehefin 2023.

[1]

[2]

[3]