Hadeaidd

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Israniad y linell-amser ddaearegol yw'r Hadeaidd sy'n gorwedd o ran amser cyn yr Archeaidd. Ceir 4 eon, gyda phob un yn ymestyn am ysbaid o dros 500 miliwn o flynyddoedd. Mae'r eon yma'n cychwyn gyda'r Ddaear yn cael ei greu, tua 4.6 biliwn o flynyddoedd cyn y presennol (CP).[1]

Cyn-Gambriaidd  
Hadeaidd Archeaidd Proterosoig Ffanerosöig

Geirdarddiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Daw'r gair Hadeaidd (a'r Saesneg "Hadean") o "Hades", sef enw un o dduwiau'r isfyd, yn ôl Mytholeg Roeg. Mae'n cyfeirio at ystâd y Ddaear yr adeg hon: tân a brwmsatn, digon tebyg i uffern yr isfyd, oherwydd y llosgfynyddoedd byw a'r tymheredd uchel. Roedd llawer o grwst y Ddaear hefyd yn dal yn garreg tawdd. Bathwyd y term gan Preston Cloud yn 1972. Y term a ddefnyddiwyd cyn 1972 oedd 'Cyn-Archean'.

Bywyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn 2015 darganfuwyd mwynau carbon mewn creigiau 4.1 biliwn CP yng Ngorllewin Awstralia, a disgrifiwyd nhw fel "gweddillion bywyd biotig".[2][3]

Darlun o'r Hadeaidd gan arlunydd.

Israniadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Gan mai ychydig iawn o olion sydd o'r amser hwn, ni cheir israniadau. Defnyddir llinell-amser daearegol y Lleuad, fodd bynnag]] yn answyddogol. Dyma nhw:

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "International Chronostratigraphic Chart 2015". ICS. http://www.stratigraphy.org/ICSchart/ChronostratChart2015-01.pdf. Adalwyd 23 January 2016.
  2. Borenstein, Seth (19 Hydref 2015). "Hints of life on what was thought to be desolate early Earth". Excite. Associated Press (Yonkers, NY: Mindspark Interactive Network). http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html. Adalwyd 20 Hydref 2015.
  3. Bell, Elizabeth A.; Boehnike, Patrick; Harrison, T. Mark et al. (19 October 2015). "Potentially biogenic carbon preserved in a 4.1 billion-year-old zircon" (PDF). Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. (Washington, D.C.: National Academy of Sciences) 112: 14518–21. doi:10.1073/pnas.1517557112. ISSN 1091-6490. PMC 4664351. PMID 26483481. http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf. Adalwyd 2015-10-20. Early edition, published online before print.