Archeaidd

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Archean.png
Data cyffredinol
Enghraifft o'r canlynoleon, eonothem Edit this on Wikidata
Rhan oCyn-Gambriaidd Edit this on Wikidata
Dechreuwydc. Mileniwm 4001. CC Edit this on Wikidata
Daeth i benMileniwm 2501. CC Edit this on Wikidata
Rhagflaenwyd ganHadeaidd Edit this on Wikidata
Olynwyd ganProterosöig Edit this on Wikidata
Yn cynnwysNeoarchean, Mesoarchean, Paleoarchean, Eoarchean Edit this on Wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Israniad y linell-amser ddaearegol yw'r Archeaidd (neu Archaean) sy'n un o eonau'r Cyn-Gambriaidd. Ceir 4 eon, gyda phob un yn ymestyn am ysbaid o dros 500 miliwn o flynyddoedd. Digwyddodd yr Archeaidd rhwng 4,000 a 2,500 miliwn o flynyddoedd cyn y presennol (CP) h.y. 4 - 2.5 biliwn CP, yn dilyn yr eon Hadean a gan ragflaenu'r Proterosöig.

Yn ystod yr Archeaidd, roedd crwst y Ddaear, a'i haenau o greigiau gwahanol, newydd eu ffurfio, a olygai fod tymheredd y Ddaear ychydig yn is nag yn yr Hadean. Golygai hyn y gallai cyfandiroedd gael eu ffurfio.[1] Er nad yw gwyddonwyr yn gwbwl sicr, credir erbyn hyn i fywyd syml: un gell efallai gael ei ffurfio tua diwedd yr Hadean neu efallai ar gychwyn yr Archaean.

Cyn-Gambriaidd  
Hadeaidd Archeaidd Proterosoig Ffanerosöig

Geirdarddiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Daw'r gair Archeaidd o'r Hen Roeg Αρχή (Arkhē), sef "cychwyn, tarddiad". Fe'i bathwyd yn 1872, gan olygu "o'r cyfnod cynharaf (yn ddaearegol)." Y rheswm am hyn yw fod yr Hadean a'r Archaean yn un yr adeg honno.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "International Chronostratigraphic Chart v.2013/01" (PDF). International Commission on Stratigraphy. Ionawr 2013. Cyrchwyd 6 Ebrill 2013. Italic or bold markup not allowed in: |publisher= (help)