Gogwyddiad Lladin

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search

Gogwyddiad Lladin yw'r ffurfdroadau ar enwau, rhagenwau, ansoddeiriau a'u geirynnau perthynol yn yr iaith Ladin.

Mae gan enwau Lladin saith cyflwr; goddrychol, gwrthrychol, genidol, derbyniol, abladol, cyfryngol a chyfarchol; a dau rif: unigol a lluosog. Mae pob enw naill ai'n wrywaidd, benywaidd neu ddiryw. Mae enwau yn gogwyddo i bum grŵp.

Esboniad bras o'r cyflyrau[golygu | golygu cod y dudalen]

Searchtool.svg
Prif erthygl: Cyflwr gramadegol
  • Fe ddefnyddir y cyflwr goddrychol i ddangos pwnc datganiad:
    servus ad villam ambulat.
    Mae'r caethwas yn cerdded i'r tŷ.
  • Mae'r cyflwr genidol yn mynegi perchnogaeth, mesuriad neu ffynhonnell:
    servus laborat in villa domini.
    Mae'r caethwas yn gweithio yn nhŷ'r meistr.
  • Mae'r cyflwr derbyniol yn dangos gwrthrych anuniongyrchol y frawddeg. Yn y Gymraeg fe ddefnyddir yr arddodiad i i'w dynodi:
    servi tradidere pecuniam dominis.
    Rhoddodd y caethweision yr arian i'r meistri.
  • Mae'r cyflwr gwrthrychol yn mynegi gwrthrych uniongyrchol berf, neu gyfeiriad symudiad ac fe allai fod yn wrthrych rhagddodiaid:
    dominus servos vituperabat quod non laborabant.
    Gwaeddodd y meistri ar y caethweision gan nad oeddent yn gweithio.
  • Mae'r cyflwr abladol yn cyfleu arwahaniad neu ddigyfeiriad:
    dominus in cubiculo dormiebat.
    Roedd y meistr yn cysgu yn ei ystafell wely.
  • Fe ddefnyddir y cyflwr cyfarchol i gyfarch neu gyfeirio at rywun:
    festina, serve!
    Brysiwch, gaethwas!
  • Mae'r cyflwr lleol yn dynodi lleoliad ar/yn, neu'r amser y mae digwyddiad yn digwydd. Mae'r cyflwr hwn yn gyfyng iawn yn Lladin a dim ond enwau rhai llefydd yn Rhufain hynafol sydd â ffurfiau lleol:
    servus Romae erat.
    Roedd y caethwas yn Rhufain.

Gogwyddiad enwau[golygu | golygu cod y dudalen]

Isod gweler terfyniadau rheolaidd y pum grŵp gogwyddiad.

Gogwyddiad cyntaf[golygu | golygu cod y dudalen]

Dyma grŵp o enwau benywaidd yn bennaf.[1]

Unigol Lluosog
Goddrychol -a -ae
Genidol -ae -ārum
Derbyniol -ae -īs
Gwrthrychol -am -ās
Cyfarchol -a -ae
Abladol -īs

Ail ogwyddiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Dyma grŵp o enwau gwrywaidd a diryw.

Gwrywaidd[golygu | golygu cod y dudalen]

Unigol Lluosog
Goddrychol -us, -us, -er
Genidol -ōrum
Derbyniol -īs
Gwrthrychol -um -ōs
Cyfarchol -us, -ius
Abladol -īs

Diryw[golygu | golygu cod y dudalen]

Unigol Lluosog
Goddrychol -um -a
Genidol -ōrum
Derbyniol -īs
Gwrthrychol -um -a
Cyfarchol -us, -ius -a
Abladol -īs

Trydydd gogwyddiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Dyma grŵp o enwau gwrywaidd, benywaidd a diryw â nifer o derfyniadau yn y goddrychol unigol.

Gwrywaidd a benywaidd[golygu | golygu cod y dudalen]

Unigol Lluosog
Goddrychol nifer -ēs
Genidol -is -um
Derbyniol -ibus
Gwrthrychol -em -ēs
Cyfarchol godd. -ēs
Abladol -e -ibus

Diryw[golygu | golygu cod y dudalen]

Unigol Lluosog
Goddrychol nifer -a
Genidol -is -um
Derbyniol -ibus
Gwrthrychol godd. -a
Cyfarchol godd. -a
Abladol -e -ibus

Pedwerydd gogwyddiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Dyma grŵp o enwau gwrywaidd[2] a diryw yn bennaf.

Gwrywaidd[golygu | golygu cod y dudalen]

Unigol Lluosog
Goddrychol -us -ūs
Genidol -ūs -uum
Derbyniol -uī -ibus
Gwrthrychol -um -ūs
Cyfarchol -us -ūs
Abladol -ibus

Diryw[golygu | golygu cod y dudalen]

Unigol Lluosog
Goddrychol -ua
Genidol -ūs -uum
Derbyniol -ibus
Gwrthrychol -ua
Cyfarchol -ibus
Abladol -ibus

Pumed gogwyddiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn y pumed gogwyddiad mae'r enwau i gyd yn fenywaidd heblaw am ddau.

Unigol Lluosog
Goddrychol -ēs -ēs
Genidol -eī -ērum
Derbyniol -eī -ēbus
Gwrthrychol -em -ēs
Cyfarchol -ēs
Abladol -ēbus

Gogwyddiad ansoddeiriau[golygu | golygu cod y dudalen]

Nodiadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Mae yna ychydig o enwau gwrywaidd hefyd yn y gogwyddiad cyntaf
  2. Er bod y rhan fwyaf o enwau yn wrywaidd mae grŵp bach o rai benywaidd hefyd.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]