Dyfalu

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search

Mewn barddoniaeth, techneg neu ddefod sy'n cyffelybu gwrthrychau'n ffansïol drwy ddefnyddio troadau barddonol fel trosiad, personoliad ac arallenwad yw dyfalu. Fel defod mae'n nodweddiadol o waith Beirdd yr Uchelwyr - er y ceir enghreifftiau cynharach - ac fe'i cysylltir yn bennaf â'r cywydd yn ei anterth. Ceir canu tebyg yn nhraddodiad barddol Iwerddon a rhai gwledydd eraill hefyd.

Ceir un o'r enghreifftiau cynharaf mewn barddoniaeth Gymraeg yn y gerdd 'Canu i'r Gwynt', a briodolir i Daliesin (Llyfr Taliesin):

Dychymyg pwy yw: cread cyn Dilyw;
Creadur cadarn, heb gig, heb asgwrn,
Heb wythau, heb waed, heb ben a heb draed,
Ni bydd hŷn, ni bydd iau noged i ddechrau...[1]

Fel defod a thechneg, mae gan ddyfalu berthynas agos â dychan barddonol, a chred ysgolheigion ei fod yn tarddu o'r dosbarth hwnnw o ganu. Ar y cyfan mae'n tueddu i fod yn negyddol, h.y. yn difenwi rhywun neu rywbeth, ond mewn rhai achosion gall fod yn bositif hefyd, i ddyrchafu neu glodfori.

Ceir enghraifft dda o ddyfalu positif mewn cerddi adnabyddus gan Dafydd ap Gwilym yn ei gywyddau i'r Seren ac i'r Gwynt. Yng 'Nghywydd y Llafurwr' gan Iolo Goch, mae'r bardd yn dyfalu'r aradr fel ymgorfforiad o rinweddau'r llafurwr diflino ei hun. Ar yr ochr negyddol, gwelir enghraifft dda o ddyfalu yn y gerdd 'Dychan i Rys Meigen' gan Ddafydd ap Gwilym.

Daeth amlhau trosiadau wrth ddyfalu yn nodwedd arbennig o waith y Cywyddwyr, yn enwedig mewn cerddi dychan a cherddi gofyn. Ar ei orau, mae dyfalu yn gallu bod yn orchestol dros ben, ond yn nwylo bardd llai mai'n gallu mynd yn fwrn ar y cynulleidfa.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. J. Gwenogvryn Evans (gol.), Llyfr Taliesin, tud. 36.

Darllen pellach[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Thomas Parry, Hanes llenyddiaeth Gymraeg hyd 1900 (Caerdydd, 1944)
Book template.svg Eginyn erthygl sydd uchod am lenyddiaeth. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.