Clefyd Lyme

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search

Clefyd heintus yw clefyd Lyme, a enwir hefyd yn Lyme borreliosis, a gaiff ei achosi gan facteria o'r genws Borrelia a giff ei ledaenu gan drogod. Yr arwydd mwyaf cyffredin o'r haint yw ardal goch ar y croen yn ehangu, a enwir yn erythema migrans, sy'n dechrau ar leoliad cnoiad gan drogen oddeutu wythnos ar ôl iddo ddigwydd. Fel arfer, nid yw'r rash yn cosi nac yn boenus. Nid yw oddeutu 25-50% o bobl sydd wedi'u heintio yn datblygu rash. Gall symptomau cynnar eraill gynnwys y dwymyn, cur pen a theimlo wedi blino. Os na chânt eu trin, gall symptomau gynnwys colli'r gallu i symud un neu ddwy ochr o'r wyneb, poen yn y cymalau, cur pen difrifol a gwddf stiff, neu'r galon yn gorguro, ymhlith eraill. Misoedd neu flynyddoedd yn ddiweddarach, gall episodau o boen yn y cymalau a chwyddo ddigwydd o dro i dro. Ar adegau, mae pobl yn datblygu poenau sydyn neu gosi yn eu coesau a'u breichiau. Er iddynt dderbyn triniaeth briodol, mae oddeutu 10 i 20% i bobl yn datblygu ponau yn y cymalau, problemau â'r cof, ac yn teimlo'n flinedig am o leiaf chwe mis.[1][2]

Caiff y clefyd Lyme ei drosglwyddo i bobl drwy frathiad gan drogen wedi'i heintio o'r genws Ixodes.[3] Fel arfer, rhaid i'r ddrogen fod wedi'i gysylltu am 36 o 48 awr cyn y gall y bacteria ledaenu.[4] Yng Ngogledd America, Borrelia burgdorferiBorrelia mayonii yw'r achos.[5] Yn Ewrop ac Asia, mae'r bacteria Borrelia afzeliiBorrelia garinii hefyd yn achosion o'r clefyd.[6] Ymddengys nad yw'r clefyd yn gallu trosglwyddo rhwng pobl, gan anifeiliaid eraill, neu drwy fwyd. Caiff diagnosis ei seilio ar gyfuniad o symptomau, hanes o gysylltiad â drogod, a phrofion o bosib am wrthgyrff yn y gwaed.[7][8] Mae profion gwaed yn negyddol yn am yng nghamau cyntaf y clefyd. Nid yw profion am drogod unigol yn ddefnyddiol fel arfer.[9]

Er mwyn atal y clefyd, gellir ceisio osgoi brathiadau gan drogod, drwy wisgo trwosus hir a defnyddio DEET i atal pryfaid. Gall defnyddio plaleiddiaid i leihau niferoedd trogod hefyd fod yn effeithiol. Gellir tynnu trogod oddi ar y croen hefyd.[10] Os yw'r drogen a dynnwyd yn llawn gwaed, gellir defnyddio un dos o doxycycline i atal haint rhag datblygu, ond ni chaiff hyn ei argymell yn gyffredinol gan fod datblygu haint yn beth prin. Os yw haint yn datblygu, mae nifer o wrthfiotigau'n effeithiol, gan gynnwys docsycycylin, amoxicillin, a ceffwrocsim. Mae triniaeth arferol yn para dwy i dair wythnos. Mae rhai pobl yn datblygu haint wresog a phoenau yn eu cyhyrau a'u cymalau a all bara am un neu ddau ddiwrnod. Yn y rheiny sy'n datblygu symptomau, nid yw triniaeth gwrthfiotig hirdymor wedi bod yn ddefnyddiol.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "Signs and Symptoms of Lyme Disease". 11 January 2013. https://www.cdc.gov/lyme/signs_symptoms/index.html. Adalwyd 2 March 2015.
  2. "Posttreatment Lyme disease syndrome". Infect. Dis. Clin. N. Am. 29 (2): 309–23. 2015. doi:10.1016/j.idc.2015.02.012. PMID 25999226.
  3. Johnson RC (1996). "Borrelia". In Baron S; et al. Baron's Medical Microbiology (4th ed.). Univ of Texas Medical Branch. ISBN 0-9631172-1-1. PMID 21413339. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 7 February 2009.  Check date values in: |archive-date= (help)
  4. "Lyme disease transmission". 11 January 2013. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 3 March 2015. https://www.cdc.gov/lyme/transmission/index.html. Adalwyd 2 March 2015.
  5. Pritt, BS; Mead, PS; Johnson, DK; Neitzel, DF; Respicio Kingry, LB; Davis, JP; Schiffman, E; Sloan, LM et al. (5 February 2016). "Identification of a novel pathogenic Borrelia species causing Lyme borreliosis with unusually high spirochaetaemia: a descriptive study.". Lancet Infect. Dis. 16: 556–564. doi:10.1016/S1473-3099(15)00464-8. PMID 26856777.
  6. Shapiro, ED (1 May 2014). "Clinical practice. Lyme disease.". N. Engl. J. Med. 370 (18): 1724–31. doi:10.1056/NEJMcp1314325. PMC 4487875. PMID 24785207. Archifwyd ar 19 October 2016. Error: If you specify |archiveurl=, you must first specify |url=. https://web.archive.org/web/20161019142422/http://portal.mah.harvard.edu/templatesnew/departments/MTA/Lyme/uploaded_documents/NEJMcp1314325.pdf.
  7. "Lyme Disease Diagnosis and Testing". 10 January 2013. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2 March 2015. https://www.cdc.gov/lyme/diagnosistesting/index.html. Adalwyd 2 March 2015.
  8. "Two-step Laboratory Testing Process". 15 November 2011. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 12 March 2015. https://www.cdc.gov/lyme/diagnosistesting/LabTest/TwoStep/index.html. Adalwyd 2 March 2015.
  9. "Testing of Ticks". 4 June 2013. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 19 February 2015. https://www.cdc.gov/lyme/diagnosistesting/LabTest/Testing/index.html. Adalwyd 2 March 2015.
  10. "Tick Removal". 23 June 2014. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 10 March 2015. https://www.cdc.gov/lyme/removal/index.html. Adalwyd 2 March 2015.