Cadwallon ap Madog

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Cadwallon ap Madog
Ganwyd Maelienydd Edit this on Wikidata
Bu farw 22 Medi 1179 Edit this on Wikidata
Cenedl Baner Cymru Cymru

Arglwydd Maelienydd oedd Cadwallon ap Madog (bu farw 22 Medi 1179). Bu'n ymladd am feddiant o Faelienydd yn erbyn teulu'r Mortimeriaid. Roedd yn fab i Madog ab Idnerth, a fu farw yn 1140; roedd Idnerth yn or-ŵyr i Elystan Glodrydd, sylfaenydd llinach yn Rhwng Gwy a Hafren.

Bywgraffiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Ceir y cofnod cyntaf am Gadwallon yn 1160, pan ffraeodd a'i frawd Einion Clud o Elfael. Ymddengys iddo goncro Maelienydd tua diwedd y 1150au neu ynghynt. Tua'r cyfnod yma priododd ag Efa ferch Madog, merch y brenin Madog ap Maredudd o Bowys; cofir Efa am i'r bardd Cynddelw Brydydd Mawr ganu gerdd arbennig iddi.

Yn 1175 dilynodd Cadwallon Rhys ap Gruffudd i Gaerloyw, lle gwnaeth gytundeb a Harri II, brenin Lloegr. Ymddengys iddo adeiladu nifer o gestyll, yn cynnwys Castell Crug Eryr, Llanfihangel Nant Melan ac i Gastell Cymaron fod yn ei feddiant. Pan fu farw Einion Clud yn 1176, Cadwallon a gafodd ei diroedd.

Yn 1179 lladdwyd Cadwallon gan rhai o ddeiliaid Roger Mortimer wrth iddo ddychwelyd i Bowys ar ôl ymweld â llys Harri II, brenin Lloegr. Gan fod Cadwallon yn ddeiliad i'r brenin mewn enw, carcharwyd Roger Mortimer gan y brenin, a geisiai danseilio grym arglwyddi Normanaidd annibynnol y Mers, ac etifeddwyd Maelienydd gan fab Cadwallon, Maelgwn ap Cadwallon. Pan ryddhawyd Roger Mortimer o'r carchar cipiodd ran helaeth yr arglwyddiaeth, ond yn ddiweddarach llwyddodd Maelgwn i adfer ei feddiant gyda chymorth Rhys ap Gruffudd o Ddeheubarth. Ar ôl marwolaeth Rhys cipiwyd y diriogaeth gan y Mortimeriaid eto.

Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Remfry, P.M., The Political History of Abbey Cwmhir, 1176 to 1282 and the Families of Elystan Godrydd, Mortimer and the Princes of Gwynedd (ISBN 1-899376-47-X)
  • Remfry, P.M., The Native Welsh Dynasties of Rhwng Gwy a Hafren, 1066 to 1282 [M.Phil Thesis, Aberystwyth, 1989]