Bas (cemeg)

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Dosbarth o folecylau cemeg yw'r basau. Fe'u diffinir[1] yn ôl eu dawn wrth doddi mewn dŵr i greu hydoddiant ag iddo grynodiad [OH-] yn fwy na 10-7 M. Gellir cymharu hyn ag asid, sy'n creu hydoddiant ag iddo grynodiad [H+] yn fwy na 10-7 M.

Mewn cemeg, mae bas yn hylif chwerw, llithrig ac sy'n newid lliw dangosydd megis litmws yn las. Mae hefyd yn adweithio gydag asid ac yn creu halennau drwy adwaith cemegol. Mae hydrocsid alcali yn fas, ac felly metel alcalïaidd sodiwm hydrocsid, calsiwm hydrocsid ayb. Mae'r mathau yma'n cynhyrchu ionau hydrocsid mewn hylif ac felly'n cael eu galw'n basau Arrheniws.

Basau cryf[golygu | golygu cod y dudalen]

Pelenni hydrocsid sodiwm. (Y ffurff cyffredin ohono mewn labordai)

Mae basau cryf yn gyfansoddion cemegol syml a all dynnu proton (H+) o foleciwl asid gwan iawn mewn adwaith asid-bas. Ymhlith y basau cryf cyffredin mae:

Metalau grwp 1

Metalau grwp 2

Basau niwcleotid[golygu | golygu cod y dudalen]

Adenin. Engraifft o fas nitrogen organig (pwrin).

Mewn biocemeg a bioleg moleciwlar, cyfeirir at fasau fel rhan nodweddiadol niwcleotidau. Polymerau niwcleotid yw DNA ac RNA. Cynhwysir basau organig, yn cynnwys atomau nitrogen (y pwrinau Adenin a Gwanin, a'r pyrimidinau Thymin, Wracil a Cytosin ynghyd a basau llai cyfarwydd megys y pwrin Inosin), yn y molecylau niwcleotid hyn[2].

Dolenau Allanol[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. (Saesneg) Masterton W.L. & Hurley C.N. (1993) Chemistry. Principles & Reactions (2ed) Harcourt Brace Jovanovich publ
  2. Michael Kent (cyf Lynwen Rees Jones) (2005) Bioleg Uwch. Oxford/CBAC (tud 36)