Aligator

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Aligator Americanaidd

Mae'r aligator yn grocodeiliad yn y genws Alligator o deulu Alligatoridae. Y ddwy rywogaeth sydd mewn bod yw'r aligator Americanaidd (A. mississippiensis) a'r aligator Tsieineaidd (A. sinensis). Yn ogystal â hynny, gwyddom o astudio olion ffosil bod nifer o rywogaethau o aligatorau bellach wedi diflannu. Ymddangosodd yr aligatorau cyntaf yn ystod y cyfnod Oligosen tua 37 miliwn o flynyddoedd yn ol.[1]

Mae'r enw "aligator" fwy na thebyg yn ffurf o'r enw el lagarto, sy'n golygu 'madfall' yn Sbaeneg ac sydd wedi'i Saesnigeiddio. Dechreuodd y concwistadoriaid ddefnyddio'r enw Sbaeneg a dechreuodd ymfudwyr i Florida ei ynganu a'i sillafu fel 'aligator'.[2] Roedd sillafiadau cynnar yn y Saesneg hefyd yn cynnwys allagarta ac alagarto.[3]

Disgrifiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae aligator Americanaidd maint llawn yn pwyso tua 360 kilogram (790 pwys) a thua 4.0 medr (13.1 troedfedd) o hyd, ond mae nhw'n gallu tyfu i 4.4 medr (14 troedfedd) a phwyso dros 450 kilogram (990 pwys).[4] Roedd y mwyaf sydd ar gofnod yn 5.84 medr (19.2 troedfedd) o hyd.[5] Mae'r aligator Tsieineaidd yn llai, yn anaml dros 2.1 medr (6.9 troedfedd) o hyd. Mae hefyd yn pwyso llai o lawer, gyda gwrywod ddim mwy na 45 kilogram (99 pwys) fel arfer.

Pan fydd aligators wedi tyfu, mae nhw'n ddu neu'n lliw brown olewydd tywydd gyda boliau gwyn, tra bod gan y rhai iau farciau gwyn a melyn trawiadol sy'n pylu dros amser.[6]

Nid yw cyfartaledd oes aligator wedi'i fesur ar gyfartaledd[7] Yn 1937, cafodd Sw Belgrade yn Serbia aligator maint llawn o'r enw Muja. Mae bellach o leiaf 80 mlwydd oed.[8] Nid oes ganddo gofnod dilys o ddyddiad ei eni, ond mae'n cael ei ystyried yn yr aligator hynaf sydd mewn caethiwed.[9]

Rhywogaethau (byw)[golygu | golygu cod y dudalen]

Delwedd Enw gwyddonol Enw cyffredin Dosbarthiad
AmericanAlligator.JPG Alligator mississippiensis Aligator Americanaidd Texas i Ogledd Carolina, Unol Daleithiau
ChineseAlligator.jpg Alligator sinensis Aligator Tsieineaidd dwyrain Tseina.

Ffosiliau[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Alligator mcgrewi
  • Alligator mefferdi
  • Alligator olseni
  • Alligator prenasalis

Galeri o rywogaethau byw[golygu | golygu cod y dudalen]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeirnodau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Brochu, C.A. (1999). "Phylogenetics, taxonomy, and historical biogeography of Alligatoroidea". Memoir (Society of Vertebrate Paleontology) 6: 9–100. doi:10.2307/3889340.
  2. American Heritage Dictionaries (2007). Spanish Word Histories and Mysteries: English Words That Come From Spanish. Houghton Mifflin Harcourt. pp. 13–15. ISBN 9780618910540. 
  3. Morgan, G. S., Richard, F., & Crombie, R. I. (1993). The Cuban crocodile, Crocodylus rhombifer, from late quaternary fossil deposits on Grand Cayman. Caribbean Journal of Science, 29(3-4), 153-164. "Archived copy". Archifwyd o y gwreiddiol ar 2014-03-29. https://web.archive.org/web/20140329023145/http://200.46.218.171/bds-cbc/sites/default/files/The%20Cuban%20Crocodile%20from%20Late%20Quaternary%20Fossil%20Deposits%20on.PDF.
  4. "American Alligator and our National Parks". Archifwyd o y gwreiddiol ar 2016-03-04. https://web.archive.org/web/20160304090346/http://www.eparks.org/marine_and_coastal/marine_wildlife/alligator.asp.
  5. "Alligator mississippiensis". Archifwyd o y gwreiddiol ar 2016-03-05. https://web.archive.org/web/20160305003114/http://alligatorfur.com/alligator/alligator.htm.
  6. "Crocodilian Species – American Alligator (Alligator mississippiensis)". http://crocodilian.com/cnhc/csp_amis.htm.
  7. Kaku, Michio (March 2011). Physics of the Future: How Science Will Shape Human Destiny And Our Daily Lives by the Year 2100. Doubleday. pp. 150, 151. ISBN 978-0-385-53080-4.  Check date values in: |date= (help)Check date values in: |date= (help)
  8. "Oldest alligator in the world". b92.net. http://www.b92.net/zivot/vesti.php?yyyy=2011&mm=09&dd=07&nav_id=540286.
  9. "The oldest alligator living in captivity". shekoos.wordpress.com. 2012-02-22. http://shekoos.wordpress.com/2012/02/22/the-oldest-alligator-living-in-captivity.