Piet Mondrian

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Piet Mondrian
Mondriaan.jpg
Byw 7 Mawrth, 1872 - 1 Chwefror 1944
Cenedligrwydd Iseldirwr
Mudiad De Stijl, Néo-plasticisme, Haniaethol

Pieter Cornelis Mondriaan (Amersfoort, 7 Mawrth, 1872 – Efrog Newydd, 1 Chwefror 1944), Piet Mondrian, fu'n beintwyr avant garde o'r Iseldiroedd, yn aelod o'r mudiad De Stijl a gyda Theo van Doesburg yn sylfaenydd Neo Plasticism. Fe ddatblygodd o Naturoliaeth a Symbolaeth i gelfyddyd haniaethol a fu'n un o'i arloeswyr gyda'r Rwsiad Wassily Kandinsky a Kazimir Malevich. Mae syniadaeth ac esthetig Mondrian wedi dylanwadu’n gryf ar gelf, pensaernïaeth, cerfluniaeth a dylunio ail hanner yr 20fed ganrif.[1][2]

Gyrfa gynnar[golygu]

O 1892 tan 1908 astudiodd yn Academi Celf Gain, Amsterdam, yn ddisgybl i August Allebé.

Fe ddechreuodd weithio fel athro ysgol gynradd, ond yn dal i beintiodd yn ei amser ei hun. Roedd y rhan mwyaf o'i waith yn ystod y cyfnod yma'n dirweddau arddull Naturoliaeth neu Argraffiadaeth (Impressionist). Roedd y delweddau yma o'r Iseldiroedd yn cynnwys melinau gwynt, caeau a chamlesi yn steil Ysgol yr Hague, ac wedyn mewn amryw o arddulliau a thechnegau wrth chwilio am steil personol. Mae ei waith o'i gyfnod cynnar yn dangos dylanwad sawl mudiad fel Pwyntiliaeth (pointillism) a Fauvism.

Mewn arddangosfa yn yr amgueddfa Gemeentemuseum Den Haag mae nifer o ddarluniau o'r cyfnod yma yn cynnwys gwaith Post Impressionist fel Y Felin Goch a Coed wrth golau'r lleuad. Mae darlun arall Avond (Hwyr) (1908), yn dangos coeden wrth iddi nosi, mae'r dewis o liwiau'n gyfyngedig i goch, melyn a glas, er nid yw'n haniaethol, Avond yw'r cyntaf o ddarluniau Mondrian i ddibynnu ar liwiau cysefin (primary colours).[3]

Mewn cyfres o ddarluniau o 1905-1907, er bod dal yn seiliedig ar Naturoliaeth gyda choed annelwig ac adlewyrchiadau, mae symudiad tuag at waith haniaethol yn dechrau ymddangos ac yn sail i'w waith ddiweddarach.

Dylanwad Ciwbiaeth[golygu]

Cafodd waith Mondrian ei ddylanwadu'n gryf gan waith y grŵp Ciwbaidd y Moderne Kunstkring (Cylch Celfyddyd Fodern) a welodd mewn arddangosfa yn Amsterdam ym 1911. Mae ei ymdrechion i geisio symleiddio elfennau i'w weld yn y ddau ddarlun Stilleven met gemberpot (Bywyd Llonydd gyda Jar Sinsir). Yn y fersiwn ciwbaidd, 1911 a'r fersiwn haniaethol, 1912 mae'r ffurfiau yn cael eu lleihau i gylchoedd, trionglau a sgwariau.[4][5]

De Stijl[golygu]

Cylchgrawn De Stijl

Rhwng 1914 a 1914 fu yn Paris, ble gafodd ei ddylanwadu ymhellach gan Giwbiaeth. Wrth ddychwelodd i Amsterdam yn 1915 fe gyfarfu â Theo van Doesburg ac fe sefydlwyd y grŵp De Stijl (Y Steil) gan y ddau ym 1917 [2]. Fe gyhoeddwyd y cylchgrawn De Stijl rhwng 1917 i 1926 gan gasglu o'u hamgylch artistiaid a ddylanwadwyd gan syniadaeth chwyldroadol Ciwbiaeth. Bu Mondrian y pwysicaf ohonynt. Ym 1919 fe ddychwelodd i Paris ble ym 1921 fe leihawyd i balet o liwiau i ddim ond gwyn, du a'r lliwiau cysefin (primary colours). Ym 1930 fe ymunodd â'r grŵp Cercle et carré ac yn 1931 â Abstraction-Création. I osgoi'r ail ryfel byd fe symudodd yn gyntaf i Lundain, ac wedyn ym 1940, i Efrog Newydd.[6] Yn Efrog Newydd yn y 1940au fe ddatblygodd ei waith yn wrthgyferbyniad rhythmig o liwiau llachar dan ddylanwad cerddoriaeth Jazz a phatrwm strydoedd y ddinas, gan ddewis teitlau fel Broadway Boogie-Woogie i'r darnau.[7]

Athroniaeth ac Esthetig[golygu]

Roedd celfyddyd Mondrian o hyd yn perthyn yn agos â'i astudiaeth ysbrydol ac athronyddol. O 1908 fe ymddiddorodd yn y mudiad Theosoffi a sefydlwyd gan Helena Petrovna Blavatsky ar ddiwedd y 19eg canrif.[8]

Trwy geometrig haniaethol (abstract geometry) roedd Mondrian yn chwilio am strwythur sylfaenol y bydysawd. Fe ddaeth Mondrian i'r casgliad nad oedd pwrpas i gelf ceisio creu copïau o bethau sydd yn bod yn ein byd pob dydd ond i ymchwilio i realiti dyfnach gan ddod o hyd i 'gelf pur'.[9]

Pan ddechreuodd Theo Van Doesburg arbrofi a defnyddio elfennau ar onglau cam yn ei ddarluniau, fe adawodd Mondrian y grŵp De Stijl.[2]

Teyrngedau yn steil Mondrian[golygu]

Cyfeiriadau[golygu]

  1. "Piet Mondrian", Tate gallery, published in Ronald Alley, Catalogue of the Tate Gallery's Collection of Modern Art other than Works by British Artists, Tate Gallery and Sotheby Parke-Bernet, London 1981, pp.532–3. Retrieved 18 December 2007.
  2. 2.0 2.1 2.2 http://www.theguardian.com/artanddesign/2010/jan/23/theo-van-doesburg-avant-garde-tate
  3. gemeentemuseum
  4. Guggenheim Collection – Artist – Mondrian – Still Life with Gingerpot
  5. Casiraghi, Roberto "Piet Mondrian - Nike Dunk Low SB - Available!", http://www.englishgratis.com.
  6. "BBC News - Liverpool Tate to host 'largest' UK Mondrian exhibition". Bbc.co.uk. 2013-04-19. http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-merseyside-27683519. Adalwyd 2014-06-04. 
  7. http://www.moma.org/collection/browse_results.php?object_id=78682
  8. Sellon, Emily B.; Weber, Renee (1992). "Theosophy and the Theosophical Society". In Faivre, Antoine. Modern Esoteric Spirituality. World Spirituality. 21. Crossroad. tud. 327. ISBN 0824514440. 
  9. Van Doesburg at Tate Modern By Jackie Wullschlager, Published 2010/6/2