John von Neumann

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
John von Neumann

Mathemategydd Hwngaraidd, a ddaeth yn ddiweddarach yn ddinesydd o'r Unol Daleithiau, oedd John von Neumann, Hwngareg: Neumann János Lajos, (28 Rhagfyr, 19038 Chwefror, 1957). Gwnaeth gyfraniad mawr mewn cryn nifer o feusydd, yn cynnwys damcaniaeth set, peirianneg cwantwm a chyfrifiadureg. Bu ganddo ran bwysig yn natblygiad y bom hidrogen.

Ganed ef yn Budapest, yr hynaf o dri mab, i deulu Iddewig cefnog. Fe'i addysgwyd gan diwtor preifat, tan y mynychodd ysgol uwchradd Lwtheraidd yn Budapest. Yn ddeunaw oed, cofrestrodd i astudio gradd mewn mathemateg ym Mhrifysgol Budapest. Aeth wedyn i gychwyn doethuriaeth ym Mhrifysgol Budapest, ond cychwynodd astudio peirianneg cemegol yn Zurich ar yr un pryd. Derbyniodd radd mewn peirianneg cemegol o Zurich yn 1925 a doethuriaeth o Budapest yn 1926.

Daeth yn Gydfyfyriwr Rockerfeller ym Mhrifysgol Göttingen, ac erbyn 1926 roedd yn ddarlithydd ym Mhrifysgol Humboldt ym Merlin, yr ieuengaf yn ei hanes. Wedi marwolaeth ei dad yn 1929, ymfudodd y teulu i'r Unol Daleithiau. Daeth yn un o bedwar Athro cyntaf yr Institute for Advanced Study, (roedd y lleill yn cynnwys Albert Einstein a Kurt Gödel), a bu'n Athro mathemateg yno hyd ei farwolaeth.