Tomen y Bala
 | |
| Math | castell mwnt a beili, mwnt  |
|---|---|
| Daearyddiaeth | |
| Sir | Gwynedd |
| Gwlad |  Cymru |
| Cyfesurynnau | 52.911534°N 3.595507°W |
 | |
| Statws treftadaeth | heneb gofrestredig, Henebion Cenedlaethol Cymru |
| Manylion | |
| Dynodwr Cadw | ME016 |
Saif Tomen y Bala, (Cyfeirnod OS: SH929 360 ) y drws nesa i'r brif faes parcio yn Y Bala, Gwynedd. Castell mwnt a beili ydyw ac mae'n 40metr o ddiametr ac yn 9 metr o uchder.
Bala oedd maerdref cwmwd Tryweryn yn yr adeg y'i codwyd – tua'r 11g. Roedd y domen yn dal yn amddiffynfa yn 1202 pan erlidiodd Llywelyn ap Iorwerth, Elis ap Madog, Arglwydd Penllyn o'i dir. Aeth Llywelyn yn ei flaen i godi castell cryfach yng Ngharndochan, ond parhaodd Tomen y Bala i fod yn eitha pwysig am gyfnod.