Sequoyah

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Sequoyah
Sequoyah.jpg
Sequoyah
Ganwyd Tua 1770
Tuskegee, Tennessee
Bu farw Tamaulipas, Mecsico
Awst 1843
Enwau eraill George Gist/George Guess
Yn enwog am Yr orgraff Cherokee
Galwedigaeth Heliwr / Creffwtwr / Athrylith

Roedd Sequoyah (Saesneg: George Gist neu George Guess; c. 1770 — Awst 1843), yn un o enwau mawrion yn hanes pobl frodorol America ac ieithyddiaeth.

Creodd Sequoyah Orgraff (system o wyddor) i'r iaith Cherokee, er iddo fod yn anllythrennog ei hun pan gychwynodd ar y gwaith.

Mae'r ffaith fod heliwr a chrefftwr anllythrennog yn gallu cyflawni tasg a ystyrir ond yn faes ieithyddion arbenigol yn cael ei ystyried fel un o gampau deallusol mwyaf trawiadol a gyflawnwyd erioed.[1]

Yr wyddor Cherokee[golygu | golygu cod y dudalen]

Orgraff Sequoyah i’r iaith Cherokee.

Daeth Sequoyah i'r casgliad mai'r gallu i ysgrifennu a darllen oedd yr allwedd i rym pobl wynion dros frodorion America a oedd yn methu ysgrifennu neu ddarllen yn eu hieithoedd eu hunain.

Ym 1809 aeth ati i greu wyddor i'r iaith Cherokee. Wedi 12 mlynedd o waith, yn 1821, cyhoeddodd ei waith.

Mabwysiadwyd yr wyddor gan y bobl Cherokee ym 1825. Yn fuan wedyn, cyhoeddwyd llyfrau a phapurau newydd yn yr iaith Cherokee gyda’i wyddor ef. Cenhadwr o Gymro o'r enw Evan Jones gyfieithodd y Beibl i'r iaith Cherokee gan ddefnyddio’r wyddor hon.

Cododd lefel llythrennydd y bobl Cherokee yn uwch na'r mewnfudwyr o dras Ewropeaidd o’u hamgylch. Defnyddir yr wyddor hyd heddiw heb ei newid. [2]

Papur newydd y Cherokee Phoenix-, 1828

Bu cryn sylw i'r wyddor Cherokedd a chyrhaeddodd newyddion amdani'n bell.

Bu’n ysbrydoliaeth i nifer o bobloedd eraill i fynd ati i ddatblygu llythrennedd yn eu hieithoedd hefyd.[3]

Taith olaf Sequoyah[golygu | golygu cod y dudalen]

Breuddwydiodd Sequoyah o weld y Genedl Cherokee yn unedig undwaith eto, wedi iddynt gael eu trechu a rhoi ar chwâl wrth i bobl gwynion cipio eu tiroedd.

Ym 1842 dechreuodd Sequoya daith i chwilio am bobloedd Cherokee a oedd wedi ffoi'r holl ffordd i Mecsico a’u perswadio i ddychwelyd i’w hen gynefin yn yr Unol Daleithiau.

Bu farw ar y daith a chredir iddo gael ei gladdu wrth dref Zaragoza ger ffin Mecsico-Texas.

Coeden Sequoyah[golygu | golygu cod y dudalen]

Dywedir i’r goeden Sequohah (Lladin: Sequoiadendron giganteum) - goeden fwyaf America - gael ei enwi i’w anrhydeddu. [4]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. The Languages of the World 3 gan Kenneth Katzner (ISBN: 9780415250047) That an unlettered hunter and craftsman could complete a task now undertaken only by highly trained linguists must surely rank as one of the most impressive intellectual feats achieved by a single man.
  2. Wilford, John Noble (22 June 2009). "Carvings From Cherokee Script's Dawn". New York Times. Retrieved 23 June 2009
  3. Unseth, Peter. 2016. The international impact of Sequoyah’s Cherokee syllabary. Written Language and Literacy 19.1: 75-93.
  4. Lowe, Gary D. (2012). "Endlicher's Sequence: The Naming of the Genus Sequoia" (PDF). cnps.org. California Native Plant Society. p. 27. Retrieved January 15, 2017. Whitney states, 'The genus was named in honor of Sequoia* or Sequoyah, a Cherokee Indian.'