Omphalos

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Delphi BW 2017-10-08 10-33-04.jpg
Data cyffredinol
Enghraifft o'r canlynolcerflun Edit this on Wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia
Apollo yn eistedd ar yr Omphalos (darn arian bath, Antiochus Soter, c. 330 CC)

Maen marmor (Groeg όμφαλός), yn Nheml Apollo yn Delphi, Gwlad Groeg, a ddynodai ganolbwynt y Byd, yn ôl y Groegwyr (ystyr omphalos yw "bogail", "navel"; daw'r gair Lladin umbilicus ohono, benthyciad o'r Roeg).

Safai yng nghysegrfa fewnol y deml o flaen cerflun aur o'r duw Apollo ac o'i flaen yr oedd yr aelwyd sanctaidd â'i fflam tragwyddol. Roedd ar ffurf silindraidd wedi'i addurno â brodwaith cerfiedig tebyg i rwydwaith o ganghennau; tybir mai coeden sanctaidd oedd yr omphalos yn wreiddiol. Roedd yn perthyn i'r amser cyn sefydlu'r pantheon Olympaidd, yn gysegredig i'r fam-dduwies Gaia. Yn ddiweddarach ddaeth yn rhan o gwlt y duw Apollo a chwareai ran bwysig yn nefodaeth Oracl Delphi.

Mae Omphalos yn enw ar un o frenhinesau cynnar Lydia yn ogystal. Mewn hen chwedl Roeg mae hi'n cael ei phortreadu fel merch eithriadol hardd a swynodd yr arwr Ercwlff (Hercules / Herakles). Dichon ei bod yn cynrychioli agwedd ar y Dduwies Fawr, neu offeiriades yn ei gwasanaeth, yn y chwedl honno.

Ceir Omphalos arall ar ynys Crete. Dywedir bod llinyn umbilical y duw Zeus wedi disgyn i'r ddaear yno.

Ffynonellau[golygu | golygu cod y dudalen]

  • J. Lempriere, A Classical Dictionary (Llundain, d.d.)
  • Oskar Seyffert, A Dictionary of Classical Antiquities (argraffiad newydd, Llundain, 1902)