Hen oleudy Ynys Wair

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Hen oleudy Ynys Wair
YnysWair02LB.jpg
Math goleudy Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Torridge Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Lloegr Lloegr
Cyfesurynnau 51.1673°N 4.67319°W, 51.1672°N 4.67336°W Edit this on Wikidata
Cod OS SS1320444290 Edit this on Wikidata
Manylion
Statws treftadaeth adeilad rhestredig Gradd II*, heneb gofrestredig Edit this on Wikidata
Deunydd carreg Edit this on Wikidata

Saif hen oleudy Ynys Wair ar uchafpwynt Ynys Wair, 122 medr uwchben Môr Hafren. Cynlluniwyd y goleudy gan Daniel Asher Alexander, a chwblhawyd y gwaith adeiladu, yn ddefnyddio ithfaen, ym 1820 gan Joseph Nelson gyda wal geudod.[1]

Mae’r waliau’n 3’6” o drwch ar y gwaelod, a 2’ o drwch ar ben y tŵr. Mae ceudod o 3” rhyngddynt. Uchder y tŵr yw 96 troedfedd, ac mae 147 o risiau tu mewn. Agorwyd y goleudy ar 21 Chwefror 1820, yn costio £36,000, yr un uchaf ym Mhrydain ar y pryd.[2]

Cwblhawyd y golau cylch bob 16 munud, a fflachiodd bob 2 funud, ac roedd yn weladwy 32 milltir i ffwrdd. Roedd problemau’n rheolaidd gyda niwl, oherwydd uchder y goleudy. Gosodwyd 2 gwn 18 pwys ym 1863, i danu yn ystod niwl. Disodlwyd y gynnau gan rocedi ym 1878.

Adeiladwyd trgfannau ar gyfer 2 geidwad, yn dyfnyddio ithfaen, wedi cysylltu â’r goleudy gan goridorau. Adeiladwyd Goleudy Gogledd Ynys Wair a Goleudy De Ynys Wair ym 1897; caewyd yr hen oleudy, a daeth o’n eiddo i’r Parchedig Hudson Heaven, perchennog y tir. Roedd yr adeilad ar log ar gyfer gwyliau hyd at yr Ail Ryfel Byd. Gosodwyd radio yn yr adeilad ym 1930 gan Martin Coles Harman i gysylltu â Gwylwyr y Glannau Penrhyn Hartlnand. Prynodd Harman Ynys Wair ym 1925.

Hawliwyd y goleudy gan y llynges yn ystod yr ail ryfel byd. Rhoddwyd yr hen oleudy i Gymdeithas Maes Ynys Wair ym 1947, a daeth yr adeilad eu pencadlys ac yn hostel. Addaswyd un adeilad i fod yn labordy er cof Mr Harman ar Vl iddo farw.

Mae ymddiriodolaeth Landmark wedi gwneud gwaith adfer i’r adeiladau, gan gynnwys ffenestri newydd i’r tŵr ym 1976. Trwsiwyd y lusern a llafn gwynt ym 1979. Ail-grewyd fflatiau uwch ac is ym 1982-3 efo to llechi newydd.

Erbyn hyn mae'r 2 fflat, lle oedd y geidwaid yn byw, ar gael i dwristiaid, wedi rheoli gan Ymddiriedolaeth Landmark, sy'n rheoli’r ynys i gyd ar ran yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol.


Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]