H.N.K. Hajduk Split

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Hajduk Split
HNK Hajduk Split.svg.png
Enw llawn Hrvatski nogometni klub Hajduk Split (Croatian Football Club Hajduk Split)
Llysenwau Bili (Y Gwynion)
Majstori s mora (Meistri'r Môr)
Enw byr HAJ
Sefydlwyd 13 Chwefror 1911; 108 o flynyddoedd yn ôl (1911-02-13)
Maes Stadion Poljud
(sy'n dal: 34,198)
Perchennog Cyngor Dinas Split (65.92%)
Udruga "Naš Hajduk" (24,53%)
Rest (9,55%)
Chairman Marin Brbić
Rheolwr Damir Burić
Cynghrair Prva HNL
2018–19 Prva HNL, 4ydd of 10
Gwefan Hafan y clwb
Lliwiau Cartref
Lliwiau Oddi cartref
Tymor cyfredol

Mae Hrvatski nogometni klub Hajduk Split (Clwb Pêl-droed Croatieg Hajduk Split) neu HNK Hajduk Split neu, gan amlaf, Hajuk Split yn un o glybiau pêl-droed mwyaf Croatia a, chyn hynny, Iwgoslafia. Ynganer yr 'H' fel 'ch' Gymraeg. Er bod y clwb yn dod o Split, fe'i sefydlwyd ym 1911 ym Mhrâg, a oedd, ar y pryd, fel Split, y genedl Slaf arall oedd yn rhan o Ymerodraeth Awstria-Hwngari.

Mae'n un o'r clybiau mwyaf dylanwadol yn hanes pêl-droed Iwgoslafia a Croateg: tan 1991, blwyddyn diddymu ffederasiwn Iwgoslafia, roedd yr Hajduk wedi ennill 9 pencampwriaeth a chymaint o gwpanau cenedlaethol ac ar ôl annibyniaeth y wlad, graddiodd yn bencampwr cenedlaethol 6 gwaith ac enillydd Cwpan Croatia sawl gwaith.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Sefydlu[golygu | golygu cod y dudalen]

Sefydlwyd Hajduk yn nhafarn U Fleků, Prâg

Sefydlwyd y clwb ym mragdy'r U Fleků ar 13 Chwefror 1911 gan fyfyrwyr o Split a oedd yn astudio ym Mhrâg (rhan o'r Ymerodraeth Awstria-Hwngari ar ôl hynny), a'i chofrestru'n swyddogol ar 13 Chwefror 1911 [1] ar ôl mynychu gêm rhwng Sparta Prâg a Slavia Prâg: dyma'r prif reswm dros gêm canmlwyddiant gêm rhwng Hajduk a Slavia Prâg ar ddydd Sul 14 Chwefror 2011.

Enwau'r sylfaenwyr oedd: Fabjan Kaliterna, Lucijan Stella, Ivan Šakić, Vjekoslav Ivanišević a Vladimir Šore. Dewiswyd yr enw "hajduk" (mor-ladron) wrth a'r esboniad "Hrvatski Nogometni Klub" ("clwb pêl-droed Croateg"), a defnyddiwyd lliwiau hanesyddol Croatia fel yr arwyddlun: y darian sgwariog coch a gwyn fel yn yr arwyddlun.

Wrth drafod yr enw y clwb newydd gan gynnwy; "Velebit", "Uskok", "Marjan" holodd y myfywyr barn ei hen athro, Josip Barač, am gyngor. Yn ôl y sôn, rhuthrodd y myfyrwyr fewn i swyddfa'r athro a dywedodd yntau wrthnt i fabwysiadu'r enw "Hajduk" gan mai yna oedd symol "yr hyn sydd orau yn ein pobl - dewrder, dynoliaeth, cyfeillgarwch, cariad at ryddid, gwrthsefyll y cryf a diogelu'r gwan. Byddwch yn deilwng o'r enw fawreddog hwnnw."[2]

Roedd yr Hajduk yn dorwyr cyffraith neu fôr-ladron a rhamantwyd am eu gwrthwynebiad i reolaeth Ymerodraeth yr Otomaniaid. Ystyrir i'r hajduk enwog, Andrija Šimić, a ddaeth i Split yn 1902 i gymeradwyaeth frwd gan y dorf wedi cyfnod hir mewn carchar Awstriaid, efallai fod yn ysbrydoliaeth i'r enw.[2]

Roedd y gêm agoriadol yn erbyn y tîm pêl-droed Eidalaidd y ddinas, Calcio Spalato, a orchfygwyd gyda 9-0 clir. Gofir bod Split yn ddinas â chymuned eidalaidd yr adeg yma.

Cyfnod Iwgoslafia Gyntaf[golygu | golygu cod y dudalen]

Hajduk cyn y gêm yn erbyn HŠK Zrinjski Mostar, 13 Awst 1939, enillwyd 3–2.

Cyrhaeddodd y clwb y lefelau uchaf ym mhencampwriaeth genedlaethol Iwgoslafia yn y 1920au pan enillodd ddau deitl, a thrwy hynny dorri goruchafiaeth timau Zagreb a Belgrâd. Yn 1930, dechreuodd y chwaraewyr Hajduk, ynghyd â chlybiau Croateg eraill, foicot yn erbyn tîm pêl-droed cenedlaethol Iwgoslafia, mewn protest yn erbyn yr unbennaeth (Serbia) a gyhoeddwyd gan y brenin ym 1929.

Yr Ail Ryfel Byd[golygu | golygu cod y dudalen]

Digwyddodd dwy ffaith yn fwy chwilfrydig, diddorol, yn ystod yr ail ryfel byd. Ar ôl i Deyrnas yr Eidal feddiannu Split o dan yr unben Mussolini, daeth y clwb â'i weithgareddau i ben. Gwrthododd Hajduk Split y cynnig gan Ffederasiwn Pêl-droed yr Eidal i gystadlu yn Serie A. Gwrthododd y clwb hefyd gymryd rhan ym mhencampwriaeth Croateg a sefydlwyd gan gyfundrefn Ffasgaidd, yr Ustasha o dan yr unben Croatieg, Ante Pavelić.

Yn 1944, penderfynodd y tîm a'r staff technegol fynd i mewn yn anghyfreithlon gyda chnewyllyn partizaniadid Iwgoslafia a oedd â'u canolfan eu hunain ar ynys Lissa, gan ddod yn dîm swyddogol byddin ryddhau'r Iwgoslafia, gan chwarae dan yr enw "Hajduk-NOVJ".

Iwgoslafia Gomiwnyddol 1945-1991[golygu | golygu cod y dudalen]

Ar ôl creu Gweriniaeth Ffederal Sosialaidd Iwgoslafia, gwrthododd y chwaraewyr a'r grŵp technegol y cynnig a'r pwysau, hyd yn oed yr un Tito [heb ffynhonnell], i symud i Belgrade a dod yn glwb ffurfiol swyddogol byddin Iwgoslafia (daeth yn Seren Goch Belgrâd, tra i dim fawr arall Belgrâd, F.K. Partizan, gael gafael ar y rhan fwyaf o'r pêl-droedwyr gorau o weddill Iwgoslafia, yn gyntaf oll yn seren Zagreb, Stjepan Bobek. Partizan ddaeth i fod yn dîm yr awdurdodau Comiwnyddol. Oherwydd ei safiad genedlaetholaidd a gwrth-ffasgaidd cryf yn y Rhyfel, Hadjuk oedd yr unig dîm fawr yn Iwgoslafia na ddisodlwyd gan yr awdurdodau Comiwnyddol yn 1945.

Roedd y blynyddoedd aur cyntaf yn y pumdegau. Enillodd y Zlatna generacija ("cenhedlaeth aur") dair pencampwriaeth Iwgoslafia ym 1950, 1952 a 1955. Yn y blynyddoedd hyn, cewri'r tîm oedd y golwr Beara a Bernard Vukas.

Ar ôl ychydig o ddegawdau tywyll, dychwelodd Hajduk i amlygrwydd cenedlaethol yn y 1970au gyda'r ail "zlatna generacija" gan enill pum Cwpan Iwgoslafia yn olynol a thair pencampwriaeth Iwgoslafia rhwng 1972 a 1979.

Roedd y genhedlaeth hon yn cynnwys amddiffynwyr Džoni, Holcer, Buljan, Mužinić a Peruzović, chwaraewyr canol cae Jurica Jerković, Gudelj a Hlevnjak (ond cyrhaeddodd Brane Oblak hefyd o Ljubljana; ac ymosodwyr Žungul a Šurjak ac, yn fuan wedi hynny, Slišković).

Mae'r cwmni'n safle 4ydd yn safle parhaol yr Iwgoslafia Prva Liga.

Pencampwriaethau Croateg a Chwpanau Croateg[golygu | golygu cod y dudalen]

Ymranodd Iwgoslafia yn 1991 wrth i Croatia a Slofenia ddatgan annibyniaeth. Gyda sefydlu Uwch Gynghrair Croatia y Prva HNL, rhannodd yr Hajduk gyda Dinamo Zagreb fuddugoliaeth derfynol y bencampwriaeth a chystadlaethau eraill, gan ennill wyth Pencampwriaeth Croateg (1941, 1946, 1992, 1994, 2001, 2004, 2005), chwe chwpan Croateg ( 1993, 1995, 2000, 2003, 2010, 2013) a phum cwpan Super Croateg (1992, 1993, 1995, 2004, 2005).

Y Stadiwm[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae Hajduk wedi bod yn chwarae yn stadion Gradski u Poljudu ers 1979; adeiladwyd y stadiwm ar gyfer Gemau Môr y Canoldir a gynhaliwyd yn Split. Tan hynny, chwaraewyd gemau cartref ar y plodyn Kod stand (a elwir hefyd yn "Stari plac" neu "Staro Hajdukovo").

Cit a Lliwiau[golygu | golygu cod y dudalen]

Chwaraeodd Hajduk ei gêm gyntaf mewn stribed gyda streipiau fertigol coch a gwyn, a oedd yn symbol o arfbais Croatia. Gan nad oedd Cyngor y Ddinas yn ystod yr Ymerodraeth Awstria-Hwngari am ymddangos yn rhy genedlaetholaidd ni ganiatawyd y lliwiau oedd yn awgrymu baner trilliw (coch, gwyn a glas) y mudiad cenedlaethol Croatieg. Newidiodd Hajduk ei gynllun cit i streipiau fertigol coch a glas gyda gwyn "Hajduk" yn y canol. Ym 1914, dewisodd y clwb grys gwyn, siorts glas a sanau; cyfuniad sy'n symbol o hwyliau gwyn ar fôr glas. Ers hynny mae'r lliw gwyn wedi dod yn symbol i'r clwb, ynghyd â'r llysenw 'Bili'.

Arwyddlun[golygu | golygu cod y dudalen]

Carfan Hajduk yn 1955, yn gwisgo arwyddlun y seren goch
Arwyddlun Seren Goch Hajduk, 1960–1990

Mae arwyddlun Hajduk yn cynnwys bwrdd sgwariog enwog a nodweddiadol Croatia gyda 25 o sgwariau coch a gwyn wedi eu ffinio â chylch o ruban glas, gyda dwy linell fertigol gwyn ar bob ochr. Mae'r geiriau Hajduk and Split wedi'u hysgrifennu uwchben ac o dan y bwrdd sgwariog yn y drefn honno. Mae symbolaeth y llinellau fertigol gwyn yn dal i gael ei thrafod, gyda theorïau fel bod yn symbol o'r pedwar sylfaenydd, yr arwydd hafal neu ddyfynodau.

Mae'r arwyddlun fodern bron yr un fath â'r un a grëwyd ym 1911. Dyluniwyd y gwreiddiol gan un o sylfaenwyr y clwb, Vjekoslav Ivanišević. Yna, aethpwyd ag ef i Ana, chwaer y brodyr Kaliterna a gymerodd lun o'r arwyddlun i gwfeint lle creodd lleianod 20 i 30 darn â llaw. Ymddangosodd yr arwyddlun yn gyhoeddus yn gyntaf yn 1926 yn ystod perfformiad o'r opera Tijardović, Kraljica baluna (opera i ddathlu 15 mlyned y clwb)[3]fel rhan o'r golygfeydd.

Fodd bynnag, nid oedd Hajduk yn gwisgo'r arwyddlun wreiddiol cyn yr Ail Ryfel Byd gan nad oedd yn orfodol ar y pryd. Ar ôl aileni'r clwb yn dilyn diwedd y Ryfel, daeth yr arwyddlun newydd yn seren goch yn unig - symbol o wrth-ffasgiaeth a safodd Hajduk yn ystod y Rhyfel. Ym 1960, gwnaed arfais newydd, yn debyg i'r hen un ond gyda'r seren goch yn y canol yn hytrach na'r hen fwrdd gwyn traddodiadol gwyn a gwyn. Yn 1990, yn ystod taith yn Awstralia, dychwelwyd yr arwyddlun wreiddiol ac fe'i defnyddiwyd byth ers hynny.

Anrhydeddau[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae Hajduk wedi ennill 2 bencampwriaeth Teyrnas Iwgoslafia (y cyfnod rhwng y ddau Ryfel Byd); 7 pencampwriaeth Iwgoslafia Gomiwnyddol; 9 Cwpan Iwgoslafia; 6 pencampwriaeth Uwch Gynhrair Croatia a 5 Super Cup Croatia.[4]

Dramor, mae'r clwb wedi cyrraedd 5 rown chwarteri Ewropeaidd; 3 gwaith yn yr hen Gwpan Ewrop unwaith yn Cwpan UEFA ac unwaith y Cwpan Enillwyr Cwpannau Ewrop. Maent hefyd wedi cyrraedd rownd semi-ffeinal Cwpan Enillwyr cwpan 1973 a cwpan UEF 1984.

Gêm Enwog yn erbyn Seren Goch Belgrâd a Marwolaeth Tito[golygu | golygu cod y dudalen]

Cofir am gêm enwog rhwng Seren Goch Belgrâd a Hajduk - dau o dimau mwyaf Iwgoslafia - ym mis 4 Mai 1980. Yn ystod y gêm cyhoeddwyd bod Tito arweinydd ac unben Comiwnyddol Iwgoslafia wedi marw.[5] Roedd gan Hajduk Split (tîm o Groatia) enw fel tîm cefnogol i gomiwnyddiaeth gan i'r tim ddianc o'r ddinas yn hytrach na chwarae o dan reolaeth Ffasgwyr yr Eidal o dan Mussolini yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Am hyn, Hajduk Split oedd yr unig dîm a fodolau cyn y Rhyfel na disodlwyd gan y Comiwnyddion wedi iddynt gipio grym yn 1945.

Yn ystod y gêm, ar 41 munud, gyda'r sgôr yn 1-1, gorchmynwyd y dyfarnwr i stopio'r gêm wrth i Faer Split gyhoeddu bod Tito wedi marw. Daeth y gêm i ben a dechreuodd y dorf a'r chwaraeon ddechrau llefain a chysuro ei gilydd mewn galar. Dechreuodd y dorf o 50,000 lafar-ganu cerdd adnabyddus mewn clôd i Tito, Druže Tito, mi ti se kunemo — "Comrad Tito, rhoddwn iti ein lle" [6] Stopiodd y gêm a dechreuodd y dorf gerdded i ganol y ddinas mewn distawrwydd. [7] Prin ddegawd yn ddiweddarach a daeth Iwgoslafia i ben a chwaraeodd Seren Goch ran yn hwnnw hefyd.

Domestig[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Croatia Annibynnol
  • Uwch Gynghrair Croatia Ennill (6): 1992, 1993–94, 1994–95, 2000–01, 2003–04, 2004–05
  • Cwpan Croatia Ennill (6): 1992–93, 1994–95, 1999–2000, 2002–03, 2009–10, 2012–13
  • Super Cup Croatia Ennill (5): 1992, 1993, 1994, 2004, 2005
  • Banate Croatia
  • Ennill (1): 1940–41[46]
  • Iwgoslafia
  • Uwch Gynghrair Iwgoslafia Ennill (9): 1927, 1929, 1950, 1952, 1954–55, 1970–71, 1973–74, 1974–75, 1978–79
  • Cwpan Iwgoslafia Ennill (9): 1966–67, 1971–72, 1972–73, 1973–74, 1975–76, 1976–77, 1983–84, 1986–87, 1990–91

Dolenni[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "HNK Hajduk Split—History: 1911 – 1920". Hajduk.hr. Cyrchwyd 29 Tachwedd 2013.
  2. 2.0 2.1 Vjesnik: Po kome je Hajduk dobio ime?[dolen marw]
  3. "HNK Hajduk Split—History: 1921 – 1930". Hajduk.hr. Cyrchwyd 29 Tachwedd 2013.
  4. https://hajduk.hr/eng/club/honours
  5. https://www.bbc.co.uk/sounds/play/p02qk8l7
  6. https://medium.com/nations-and-balls/when-croats-and-serbs-cried-together-e042b05141ef
  7. https://www.bbc.co.uk/sounds/play/p02qk8l7